Arshad Cader
Njoftimi i fundit i qeverisë së Sri Lankës për një “Javë Vesak” që fillon më 27 maj 2026 është shumë më tepër sesa një gabim burokratik në planifikim.
Është një fshirje e qëllimshme e hapësirës fetare të pakicave.
Ndërsa Vesak është një periudhë e shenjtë për shumicën budiste, vendimi i shtetit për ta zgjatur atë që në thelb është një festë njëditore (ose dyditore në rastin e Vesak-ut, që gjithsesi bie në javën e parë të muajit maj) në një javë të plotë ndalimesh, duke u mbivendosur qëllimisht me festën islame të Kurban Bajramit (Haxhit), përbën një akt shtrëngimi strukturor.
Duke imponuar një “javë” jozyrtare ndalimesh për mishin dhe thertoret mbi një kalendar që tashmë rregullohet nga rregulloret e ditës Poya, qeveria po krijon një klimë frikësimi.
Kjo atmosferë inkurajon autoritetet lokale dhe grupet vigilante të ndërhyjnë në ritualin e Udhiyyah (flijimi i kafshës), që është obligimi më i rëndësishëm fetar për myslimanët gjatë Haxhit.
Kjo nuk është një akt devotshmërie ndaj budizmit; është përdorimi si armë i fesë së shumicës për të shtypur shprehjen fetare të një pakice.
Sinjali më shqetësues erdhi nga ministri Nalinda Jayatissa gjatë konferencës për shtyp të kabinetit.
Kur u pyet për ndikimin në festën e Haxhit, ministri deklaroi se qeveria do ta “diskutojë çështjen me udhëheqësit fetarë budistë”.
Kjo është një pranim thellësisht shqetësues, i cili konfirmon se administrata aktuale, ashtu si paraardhëset e saj, nuk i sheh të drejtat e pakicave si të drejta kushtetuese themelore.
Përkundrazi, këto të drejta trajtohen si privilegje të kushtëzuara që duhet të negociohen dhe të miratohen nga Tri-Nikaya, kleri i fesë së shumicës.
Shteti nuk duhet, në asnjë rrethanë, t’i japë autoritetin për të vendosur se si pakicat praktikojnë fenë e tyre Maha Sangha-s.
Kur një ministër i shtetit delegon qeverisjen te një hierarki fetare, ai në thelb pranon se ligji i shtetit është dytësor ndaj miratimit klerikal.
Kjo i dërgon çdo qytetari mesazhin se të drejtat e pakicave nuk mbrohen nga shteti, por varen nga vullneti dhe “leja” e shumicës fetare.
Ky është pasojë e pashmangshme e hegjemonisë së institucionalizuar të mishëruar në nenin 9 të Kushtetutës së Sri Lankës.
Duke kërkuar që shteti t’i japë “vendin e parë” budizmit, kushtetuta ka kodifikuar një hierarki qytetarie.
Ky nen është pengesa më e madhe për bashkëjetesë të vërtetë.
Ai krijon një kornizë ku detyra kryesore e shtetit interpretohet si mbrojtja e ndjeshmërisë së shumicës në kurriz të drejtpërdrejtë të të drejtave të të tjerëve.
Ai i detyron myslimanët dhe pakicat e tjera të jenë në një pozicion ku duhet praktikisht të kërkojnë falje për praktikat e tyre fetare, ose t’i fshehin ato, për të mos “ofenduar” një atmosferë fetare të sponsorizuar nga shteti.
Bashkëjetesa e vërtetë është e pamundur kur shteti menaxhon aktivisht kalendarin për të favorizuar një komunitet, ndërsa nevojat e shenjta të një tjetri trajtohen si një “shqetësim” që duhet menaxhuar përmes negociatave klerikale.
Qeveria ka detyrimin themelor të sigurojë që festa e Haxhit të zhvillohet pa ndërhyrje ose kërcënime ndalimesh të paautorizuara.
Pakicat nuk duhet të luten për leje për të praktikuar fenë e tyre në një vend që pretendon të jetë demokratik.
Nëse shteti nuk mund të mbrojë të drejtën bazë të një pakice për të festuar festën e saj pa hijen e kontrollit fetar, atëherë çdo fjalë për barazi nuk është gjë tjetër veçse një shfaqje boshe.
Problemi nuk është vetëm orari.
Është një sistem ku e drejta e një pakice për të ekzistuar në hapësirën publike është vazhdimisht nën shqyrtim nga shumica.
Është koha të ndalet delegimi i ligjeve tona te institucionet fetare dhe të kërkohet një shtet ku drejtësia është vërtet e verbër ndaj rrobave që vesh dikush apo besimit që ndjek.
/crescent.icit-digital.org
