Bota Opinion

ANALIZA/ Si të filloni një luftë në 5 hapa të thjeshtë

“Një listë e shkurtër për të ditur nëse Trump po bëhet gati për të sulmuar një vend tjetër”.

Nga Stephen M. Walt/

A janë Shtetet e Bashkuara në rrugën e luftës? Numri i njerëzve që mendojnë kështu duket se është në rritje, veçanërisht pasi Presidenti Donald Trump shkarkoi disa nga të rriturit të cilët thuhet se qetësonin instinktet e tij më të këqija dhe ngriti në dëtyrë “skiftera” si drejtori i CIA-s Mike Pompeo dhe John Bolton, ish-ambasadori i SHBA-së në Kombet e Bashkuara. Duke shkruar në New York Times Magazine, të dielën e kaluar, Robert Worth portretizon Sekretarin e Mbrojtjes James Mattis si zërin e vetëm të arsyes në “kabinetin e ri të luftës” të Trump dhe thekson rreziqet e konfliktit me Iranin, Korenë e Veriut dhe ndoshta disa vende të tjera. Sa nervozë duhet të jemi, dhe si mund të themi nëse Trump e ka seriozisht opsionin e luftës apo jo?

Gjëja e parë që duhet të mbani mend është se udhëheqësit nuk fillojnë luftërat që ata besojnë se do të jenë të gjatë, të kushtueshëm dhe mund të përfundojnë në humbjen e tyre. Sigurisht, shumë nga luftërat dalin në këtë mënyrë, por udhëheqësit që i fillojnë ato, e bëjnë këtë sepse ata mashtrojnë veten duke menduar se lufta do të jetë e shpejtë, pa kosto të shumta dhe e suksesshme. Para Luftës së Parë Botërore, liderët e Gjermanisë menduan se Plani Schlieffen do t’i lejonte ata të mposhtnin Francën dhe Rusinë brenda disa muajve dhe Hitleri kishte shpresa të ngjashme për blitzkriegin dhe organizoi gjithë luftën naziste me supozimin se lufta do të ishte e shkurtër. Japonia e dinte se nuk mund të fitonte një luftë të gjatë kundër Shteteve të Bashkuara dhe sulmi ndaj Pearl Harbour ishte një bast i dëshpëruar me Tokion që shpresonte të shkatërronte moralin e SHBA-ve dhe të bindte Uashingtonin për t’i dhënë një dorë të lirë në Azinë Lindore. Sadam Huseini nuk mendonte se dikush do t’i rezistonte aneksimit të Kuvajtit, ndërsa Xhorxh W. Bush dhe neokonservatorët (si Bolton) në mënyrë idioteske besuan se lufta në Irak do të ishte e lehtë, e shkurtër dhe do të sillte në vetvete përfitime.

Në një demokraci, krerët e vendosur për luftë gjithashtu duhet të bindin publikun se hedhja e “zarit të hekurt” të luftës, për të cituar kancelarin gjerman Theobald von Bethmann-Hollweg në vitin 1914, është i nevojshëm dhe i mençur. Kongresi abdikoi rolin e tij kushtetues për të shpallur luftë shumë kohë më parë, gjë që u jep presidentëve një dorë mjaft të lirë, por asnjë president nuk ka gjasa të urdhërojë përdorimin e forcës në shkallë të gjerë (në krahasim me dronët ose operacionet e vogla) nëse ai beson që publiku është qartësisht kundër tij. Në vend të kësaj, ai dhe ekipi i tij do përpiqen gjatë për të bindur publikun që ta mbështesë.

Pra, nëse një president dhe këshilltarët e tij po kërkojnë të fillojnë një luftë, si do ta shesin? Këtu janë pesë argumentet kryesore që “skifterët” zakonisht përparojnë kur kërkojnë të justifikojnë një luftë. Ju mund të mendoni për ta si pesë shenjat kryesore të paralajmërimit që po shkojmë në luftë.

Rreziku është i madh dhe në rritje.

Logjika bazë pas luftës parandaluese është supozimi se po afron lufta dhe se është më mirë të luftohet tani, në vend që të ndodhë më vonë. Kështu, Gjermania shkoi në luftë më 1914, sepse besonte (gabimisht) se fuqia ruse së shpejti do të eklipsonte të asaj dhe administrata e Bushit sulmoi Irakun, sepse mendonte se Saddami ishte i vendosur për pajisjen me armë të shkatërrimit në masë (WMD) dhe situata do të ishte e patolerueshme nëse ai ndonjëherë arrinte të bënte një gjë të tillë. Prandaj, kushdo që kërkon të fillojë një luftë do të përpiqet të bindë publikun se Shtetet e Bashkuara po përballen me tendenca të shumta negative dhe se pozita e saj e përkeqësuar mund të ndryshohet vetëm nëpërmjet veprimeve ushtarake. Mesimi? Shikoni rreth retorikës mbi “boshllëqet”, “vijat e kuqe”, “pikat pa kthim” ose “koha po mbaron”, që nënkupton që Shtetet e Bashkuara duhet të veprojnë para se të jetë tepër vonë.

Prandaj është shqetësues fakti që administrata Trump këmbëngul se përmirësimi i aftësive bërthamore dhe raketore të Koresë së Veriut përbën një kërcënim ekzistencial që nuk mund të tolerohet dhe të tjerë kokënxehtë nxisin frikën e një perspektive të “perandorisë persiane”, e cila duhet të mposhtet para se të sundojë të gjithë rajonin. Të dyja deklaratat nënkuptojnë se siguria e Amerikës po zvogëlohet – si rëra në një orë me rërë – duke e bërë luftën pothuajse të pamundur për t’u shmangur.

Këto paralajmërime të errëta qëndrojnë pak më shumë mbi supozimet për të ardhmen, natyrisht, dhe zakonisht varen nga supozimet më të këqija rreth asaj se ku mund të çojnë tendencat aktuale. Në qoftë se Shtetet e Bashkuara fundosnin marrëveshjen bërthamore me Iranin dhe Teherani përfundimisht zhvillonte armë bërthamore, për shembull, nuk ka asnjë arsye për të menduar se parandalimi nuk do të funksiononte në mënyrë efektive sa edhe me fuqitë e tjera bërthamore. Ngjashëm, vështirë se është e qartë se kapacitetet bërthamore dhe raketore në rritje të Koresë së Veriut në mënyrë të pashmangshme do ta çojnë atë të bëhen më agresive – e lëre më të kërcënojnë Shtetet e Bashkuara drejtpërdrejt. Është po aq e mundshme që do të bëhet më bashkëpunuese sapo të mos shqetësohet më për ndryshimin e regjimit të sponsorizuar nga Shtetet e Bashkuara. Unë nuk po them që ky është një rast i tillë, por është aq bindëse sa të besosh se blerja e armëve bërthamore apo aftësitë e raketave të zgjeruara do të shkaktonin papritmas Pyongyangun ose Teheranin për të nisur një shpërthim të madh perandorak. Për shkak se e ardhmja është gjithmonë e pasigurtë, frika nga rrethanat negative që nuk mund të materializohen kurrë është një justifikim i dobët për luftën dhe veçanërisht për një vend që është po aq i fuqishëm, i pasur dhe i sigurt sa Shtetet e Bashkuara. Prandaj kancelari gjerman Otto von Bismarck e quajti luftën parandaluese si “kryerja e një vetëvrasje nga frika e vdekjes”.

Më tej, vini re se logjika e luftës parandaluese pranon në mënyrë implicite se Shtetet e Bashkuara janë ende shumë më të forta dhe më të sigurta se çdo kundërshtar dhe nuk kanë nevojë të shkojnë në luftë nga një ndjenjë paniku. Kjo më sjell në nr. 2.

Lufta do të jetë e lehtë dhe pak e kushtueshme (vetëm nëse veprojmë tani).

Siç është përmendur më lart, askush nuk fillon një luftë nëse ai ose ajo është i sigurt se do të jetë e gjatë, e kushtueshme, apo ka gjasa të përfundojë në humbje. Prandaj, kushdo që do përpiqet të shkoj në luftë, duhet ta bindë veten dhe publikun se do të jetë e lehtë dhe se fitorja do të jetë e pashmangshme dhe pa kosto të mëdha. Në praktikë, kjo do të thotë të bindësh njerëzit se shpenzimet për Shtetet e Bashkuara do të jenë të papërfillshme, rreziqet e përshkallëzimit mund të kontrollohen dhe rezultati i mundshëm është i lehtë për t’u parashikuar.

Çfarë na thotë kjo për të parë? Epo, sa më shumë administrata flet për “opsione të kufizuara”, një “hundë të përgjakshme”, potencialin e fuqisë ajrore, aftësinë për të kryer “sulme precize” pa dëme kolaterale ose skenarë të tjerë luftarakë supozisht të kontrollueshëm, aq më të shqetësuar ju duhet të jeni. Këto janë shenja se një qeveri është e bindur se ka shumë opsione që do të shkaktojnë kërdi kundër armiqve të saj, por paraqesin rrezik të vogël për vendin. Dhe duhet të jeni veçanërisht të shqetësuar kur ata që mbrojnë luftën supozojnë se armiku do të sillet pikërisht ashtu siç dëshirojnë ata, në vend që të parashikojnë përgjigje që nuk i kishin parashikuar. “Armiku merr një zë” është një klishe e njohur por edhe diçka që “skifterat” anashkalojnë në mënyrë rutinore kur ngrejnë mundësitë për veprim.

Lufta do të zgjidhë të gjithë (ose të paktën shumicën) problemet tona.

Mbështetësit e luftës zakonisht premtojnë se fitorja do të zgjidhë shumë probleme në të njëjtën kohë. Saddam mendoi se pushtimi i Kuvajtit ishte një zgjidhje gjeniale që do të eliminonte një nga kreditorët e tij kryesor, do të rriste GNP-në e Irakut me miliarda dollarë gjatë natës, do të forconte mjetet e ndërhyrjes së tij mbi Arabinë Saudite, do të shuante pakënaqësinë e brendshme dhe do t’i jepte atij mjetet për të konkurruar me një Iran potencialisht më të fuqishëm. Ngjashëm, Bush dhe neokonservatorët që mendonin se duke shkatërruar Saddamin do të eliminonin një agresor potencial, do të dërgonin një mesazh për proliferatorët e tjerë, do të rivendosnin besueshmërinë e SHBA-ve pas 9/11 dhe do të fillonin një proces demokratizimi në Lindjen e Mesme që do të lehtësonte rrezikun e terrorizmit islamik.

“Skifterat” gjithashtu dëshirojnë të argumentojnë anën e kundër: Një dështim për të vepruar tani (ose së shpejti) do të ketë pasoja të tmerrshme. Jo vetëm do të lejojë që ekuilibri i fuqisë të zhvendoset kundër Shteteve të Bashkuara (shih argumentin #1), por gjithashtu do të çojë të tjerët të dyshojnë në zgjidhjen e vendit dhe të vënë në pikëpyetje besueshmërinë e saj. Me fjalë të tjera: Nëse Shtetet e Bashkuara përdorin forcën, shtetet e tjera do ta respektojnë atë, do të forcohet parandalimi dhe paqja do të përhapet larg dhe gjërë. Nëse nuk veprojmë, nga ana tjetër, kundërshtarët do të inkurajohen, aleatët do të tronditen dhe bota do të zhytet në errësirë.

Gjëja e habitshme rreth pretendimeve të tilla është se sa shpesh ata riciklohen. Pavarësisht se sa herë Shtetet e Bashkuara shkojnë në luftë ose përdorin forcë – dhe i ka bërë të dyja këtë shpesh në dekadat e fundit – nuk është kurrë e mjaftueshme. Efektet pozitive të vrullshme kurrë nuk duket se zgjasin më shumë se disa muaj – të paktën sipas “skifterëve” – dhe së shpejti ata u tregojnë amerikanëve se duhet të hedhin në erë diçka që të tjerët ta dinë se mund ta bëjnë dhe do ta bëjnë.

Armiku është i keq. Ose i çmendur. Ndoshta të dyja.

Nëse doni të udhëheqni një vend në luftë, mos harroni të demonizoni kundërshtarin tuaj. Paraqitja e konfliktit si një përplasje e drejtpërdrejtë e interesave konkurruese nuk është e mjaftueshme, sepse nëse do të ishte kështu, problemi mund të zgjidhet nëpërmjet diplomacisë dhe kompromisit e jo me anë të forcës ushtarake. Në përputhje me rrethanat, “skifterët” shkojnë në gjera të mëdha për të portretizuar kundërshtarët si mishërim i së keqes dhe për të bindur publikun se armiku është moralisht i pështirë dhe në mënyrë të pandryshueshme armiqësor. Në fund të fundit, në qoftë se një qeveri e huaj bën disa gjëra të këqija, dhe nëse armiqësia e saj ndaj Amerikës kurrë nuk do të ndryshojë, atëherë zgjidhja e vetme afatgjatë është ta heqësh qafe. Siç tha ish-nënpresidenti Dik Çeni, “Ne nuk negociojmë me të keqen. Ne e mposhtim atë”.

Një argument i dytë është pretendimi se kundërshtarët e Amerikës janë agresorë irracionalë, fanatikë, që nuk mund të pengohen nga fuqia ushtarake superiore, arsenali i madh i armëve bërthamore të sofistikuara, rrjeti i fuqishëm i aleatëve dhe mjete të ndryshme ekonomike. Kështu, liderët iranianë përshkruhen në mënyrë rutinore si fanatikë fetarë, të cilët do të mirëprisnin martirizimin dhe tre Kim-ët e Koresë së Veriut janë përshkruar në mënyrë rutinore si të çuditshëm, të çmendur, jashtëzakonisht luftarakë dhe prandaj të pamundur për tu kontrolluar. Këtu anashkalohet fare fakti që të dy regjimet kanë treguar në mënyrë të përsëritur veten si të fiksuar jo me martirizëm apo ideologji, por me mbajtjen e pushtetit dhe duke qëndruar gjallë. Për krijuar mundësinë e luftës, është më efektive t’i thuash publikut se këta njerëz janë të rrezikshëm.

Megjithatë, kur i përshtatet atyre, “skifterat” gjithashtu kanë tendencë për të portretizuar armikun si të zgjuar dhe të ndjeshëm, për të bërë përdorimin e forcës të duket e sigurt. Një udhëheqës si Kim Jong Un thuhet se është shumë iracional për t’u përmbajtur, prandaj Shtetet e Bashkuara duhet t’i vihen pas tij. Por “skifterat” gjithashtu argumentojnë se nëse Amerika do të vendosë për të sulmuar infrastrukturën bërthamore të Koresë së Veriut, në fakt do të jetë e mundur ta pengojë atë nga hakmarrja kundër aleatëve të SHBA ose kundër vetë Shteteve të Bashkuara. Ata që favorizojnë sulmin ndaj Iranit përdorin argumente të ngjashme: Udhëheqësit e Iranit janë gjoja fanatikë irracionalë, të cilët nuk mund të pengoheshin nëse kishin armë bërthamore, por gjithashtu janë të zgjuar dhe të ndjeshëm për të qendruar në heshtje, ndërkohë që forca ajrore amerikane zhvillon një fushatë shkatërruese bombardimi në vend. Eshtë e panevojshme të thuash, që kur sheh një argument të hapur kontradiktor si kjo, e di se je në sferën e propagandës pro-luftës dhe jo analizës serioze.

Paqja është jo patriotike.

Shenjë paralajmëruese përfundimtare është kur një administratë fillon të mbështillet pas flamurit dhe sugjeron se skepticizmi për përdorimin e forcës është një shenjë e patriotizmit të pamjaftueshëm. Gjatë Luftës së Vietnamit, Lyndon Johnson dhe Richard Nixon akuzuan aktivistët kundër luftës për dhënien e ndihmës armikut, dhe një administratë e gatshme për të shitur një luftë është e detyruar të portretizojë ata që e kundërshtojnë atë si të dobët, naivë ose të pamjaftueshmërisht të angazhuar për sigurinë e SHBA-ve. Nëse Trump po mendon luftën dhe njerëzit e shquar fillojnë ta sfidojnë atë, ju do ta kuptoni duke mbajtur nën shqyrtim aktivitetin e tij në Twitter.

Siç kam theksuar më parë, urrejtja e tanishme e politikanëve të SHBA-ve për paqen është e çuditshme. Unë jam realist dhe jo pacifist, por një vend, pozita globale e të cilit është aq e favorshme sa Shtetet e Bashkuara, ka një interes të qartë për paqen dhe stabilitetin dhe pak interes për të marrë rreziqe të mëdha për përfitime të vogla. Për fat të keq, pas 27 vitesh i të qenit vend parësor dhe 17 vitesh luftë kundër terrorizmit, amerikanët janë mësuar me presidentët që përpiqen të zgjidhin probleme komplekse strategjike dhe politike kryesisht duke hedhur në erë gjërat. Kjo qasje nuk ka funksionuar shumë mirë, por është ende përgjigja e preferuar e establishmentit të politikës së jashtme. Vetëm kujtoni masën e mbështetjes dypalëshe që Trump mori kur hodhi disa raketa në Siri. Ishte një gjest i njëanshëm që nuk ndikoi aspak në luftë atje, megjithatë republikanët dhe demokratët e përshëndetën atë si një shenjë se Trump po merrte seriozisht përgjegjësitë e tij presidenciale.

Pika ime është se nëse kjo administratë vendos se dëshiron të fillojë një luftë, ajo do të bëjë gjithçka që mundet për të frikësuar ose margjinalizuar skeptikët. Mënyra më e besueshme për ta bërë këtë është të mposhtim patriotizmin e tyre, me shpresën se të gjithë do të harrojnë se sa dëmtime kanë bërë “skifterët me zellë” gjatë viteve të fundit.

Pra, nëse shihni administratën Trump që po përdor ndonjë nga argumentet që sapo identifikova (dhe që të jem i drejtë, ajo tashmë ka filluar në njëfarë shkalle) – bëni kujdes. Ajo që e bën këtë hisotri të ndërlikuar, megjithatë, është që një administratë që nuk dëshiron të shkojë në luftë mund të vepronte sikur të ishte duke flirtuar me një luftë, me shpresën e bindjes së palës tjetër për të bërë lëshime. Por ky është një bast i rrezikshëm, edhe për shkak se bllofi mund të ballafaqohet por edhe sepse mund të filloni të besoni propagandën tuaj dhe të bindi gradualisht veten për luftë.

Nëse Trump zgjedh luftën, ku ka më shumë gjasa të ndodhë? Do të thosha në Iran, për dy arsye. Së pari, Koreja e Veriut tashmë ka armë bërthamore, dhe Irani nuk ka, kështu që rreziqet e luftës me të parët janë pafundësisht më të mëdha. Së dyti, edhe një luftë thjesht konvencionale në Gadishullin Korean do ta bënte Korenë e Jugut, Japoninë, Kinën dhe të tjerët shumë nervozë; nga ana tjetër, klientët e Amerikës në Lindjen e Mesme do të ishin shumë pozitivi nëse Trump do t’i nënshtrohej ballafaqimeve të tyre dhe do të sulmonte Iranin në emër të tyre. Nëse Trump është i etur të shpërqendrojë njerëzit nga problemet e tij të tjera, ose është i vendosur të kompensojë ato duart e vogla të tij, lufta me Iranin ka shumë më tepër kuptim sesa një luftë me Korenë e Veriut.

Kjo nuk do të thotë se ka shumë kuptim në vetvete. Unë ende mendoj se lufta me të dy vendet është e pamundur, sepse Shtetet e Bashkuara kanë pak për të fituar dhe shumë për të humbur duke nisur një tjetër luftë. Dhe nuk është e nevojshme për të qenë gjeni për ta kuptuar këtë. Por ky është ngushëllim mjaft i ftohtë sepse e kam mbivlerësuar më parë inteligjencën, maturinë dhe gjykimin e udhëheqësve amerikanë. Mjerisht, nganjëherë ide shumë të këqija zbatohen gjithsesi./Foreign Policy – Lexo.al

OPINIONE