Dionysios-Fredi Beleri
Fotografia është bërë në vitin 1903. Ajo paraqet 87 djem, 11 vajza, tre mësues dhe një prift, të gjithë me një shprehje të ngrysur në fytyrë ndërsa shikojnë drejt objektivit. Poshtë, me shkronja të mëdha, shkruhet: Nxënësit e shkollës greke të Vunoit, në Himarë. Vunoi është fshati i nënës së Kryeministrit shqiptar Edi Rama. Në një intervistë të fundit për Kathimerini, ai pretendoi se askush në Vuno nuk fliste greqisht. Fotografia tregon të kundërtën.
Pikat që Rama ngre në intervistë janë, fatkeqësisht, po aq të dobëta. Ai foli gjatë për çështjen e të drejtave të pronës, e cila është një nga dy problemet më të mëdha në vend aktualisht (tjetri është korrupsioni). Problemi u shfaq pasi regjimi komunist shtetëzoi të gjitha pasuritë në vitet 1950. Kanë kaluar 35 vjet që nga rënia e regjimit dhe Rama ka qenë kryeministër për 13 prej tyre, duke e lënë Shqipërinë si i vetmi vend ish-komunist në Europë që ende nuk e ka zgjidhur këtë çështje.
Edi Rama miratoi në vitin 2020 një ligj për të drejtat e pronës, i cili ende nuk është zbatuar. Në vitin 2024, si pjesë e kuadrit të anëtarësimit të vendit, European Union Shqipëria mori angazhimin që të pajisë pronarët me tituj pronësie deri në vitin 2030. Që atëherë nuk është bërë asgjë. Përkundrazi, askush nuk e di se sa prona janë regjistruar dhe kush janë pronarët e tyre ligjorë, pasi autoritetet nuk i bëjnë publike këto të dhëna, në shkelje të legjislacionit ekzistues.
Të dhënat sasiore mbi kthimin e pronave janë veçanërisht domethënëse. Sipas regjistrit të tokës, procesi në nivel kombëtar thuhet se është rreth 60% i përfunduar. Megjithatë, në bashkitë ku jeton kryesisht minoriteti grek në Shqipëri, këto përqindje mbeten shumë të ulëta. Ato nuk i kalojnë 10% në Himara, 20% në Finiq dhe 30% në Dropull.
Dhe kjo është arsyeja pse qeveria shqiptare refuzon të publikojë të dhëna të detajuara për kthimin e pronave sipas bashkive, veçanërisht për Himara dhe zonat jugore në përgjithësi. Ajo nuk dëshiron të zbulojë diskriminimin e pafavorshëm ndaj minoritetit grek.
Diskriminim i ngjashëm vihet re edhe në çështjen e investimeve strategjike dhe atyre në shkallë më të vogël. Nuk ka asnjë emër grek në informacionin mbi investitorët të publikuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit, i cili drejtohet nga Edi Rama. Fakti është se grekët etnikë që arrijnë të sigurojnë të drejtat e tyre pronësore kanë vetëm një mundësi për të shfrytëzuar pasuritë e tyre, dhe kjo është t’i shesin ato.
Rama iu referua gjithashtu zhvillimit të turizmit, i cili ekziston pavarësisht mungesës së plotë të infrastrukturës. Ajo që është interesante, megjithatë, është se ai mbështetet tërësisht në kapital vendas – asnjë i huaj nuk ka ardhur për të investuar në vend. Për më tepër, organizatat ndërkombëtare raportojnë se shumica e këtyre fondeve nuk janë siguruar përmes kanaleve ligjore. Mungesa e investitorëve të huaj lidhet si me paaftësinë për të konkurruar me fonde të dyshimta, ashtu edhe me korrupsionin. Një model i tillë zhvillimi nuk është i qëndrueshëm.
Në të njëjtën intervistë, Rama shfaq një shmangie ndaj disa termave apo situatave. Ai i referohet sistematikisht banorëve me origjinë greke si “njerëz që flasin greqisht” dhe pretendon se kryetari i bashkisë së Himara, Vangjel Tavo (i zgjedhur prej tij), ka një prind grek dhe një shqiptar, ndërkohë që dihet se të dy janë grekë. Edhe vetë Tavo e shfrytëzon prejardhjen e tij greke për t’i shërbyer retorikës së Partisë Socialiste të Shqipërisë.
Edi Rama thotë se “Ajo që ndodhi në të kaluarën me individin që përfundoi në burg në vend që të shërbente si kryetar bashkie ishte fatkeqe.” Dua të theksoj se unë kam një emër, madje dy: një që u regjistrua në gjendjen civile gjatë regjimit komunist, kur na u mohuan të drejtat tona themelore fetare, Fredi, dhe tjetrin, që ma dhanë më vonë, kur u pagëzova, Dionisios. Dhe burgosja ime nuk ishte ndonjë ngjarje “fatkeqe”. Ndjekja penale ndaj meje ishte rezultat i një skeme të organizuar personalisht nga Rama (rastësisht, prokurori që ai përzgjodhi për të ngritur akuza kundër meje është dënuar më pas për një çështje tjetër dhe tani ndodhet në burg). Një vendim nga European Court of Human Rights pritet së shpejti, i cili do të vlerësojë çfarë ndodhi gjatë asaj periudhe.
Në përfundim, ajo që kemi janë dy tablo të ndryshme të Shqipërisë. Nga njëra anë, imazhi i projektuar zyrtarisht nga kryeministri shqiptar Edi Rama dhe, nga ana tjetër, ai që pasqyrohet në raportet e European Commission dhe European Parliament, të cilat flasin për ndërhyrje të rrjeteve kriminale të organizuara në administratën shtetërore, mangësi në shtetin e së drejtës, shkelje të të drejtave të minoriteteve dhe vonesa në reforma.
Nuk është rastësi, për më tepër, që rreth një milion qytetarë janë larguar nga vendi gjatë kohës që Rama është në pushtet. Këto, në fund të fundit, janë dy Shqipëritë. Pyetja nuk është se cila projektohet, por cila mbizotëron.
Si një shënim në fund, do të doja të përmend se Rama tha gjithashtu, në intervistën për Kathimerini, se “Po të kisha rrënjë greke, do të isha shumë i lumtur dhe krenar, por nuk kam.” Megjithatë, në arkivat shtetërore greke ekziston një certifikatë e lëshuar nga priftërinjtë e fshatit Vouno në Himara, me datë 9 tetor 1846. Ajo thotë se në vitet 1824–1825, dhjetëra burra nga Vunoi luftuan përkrah Spyros Milios në Messolonghi. Tre prej tyre – Spiro, Jani dhe Foto Koleka – janë paraardhës të drejtpërdrejtë të Aneta Kolekës, nënës së ndjerë të Ramës. Kështu, kryeministri shqiptar mund të ndihet krenar edhe për rrënjët e tij greke.
Dionysios-Fredi Beleri është anëtar i European Parliament për Greqinë, i zgjedhur me partinë New Democracy.
