Opinion

A egziston një elitë e vërtetë intelektuale në Shqipëri?

Pirro Prifti

Është folur shumë për elitat të cilat duhet të drejtojnë vendin dhe ti japin mundësinë për të ecur përpara në rrugën më të mirë të mundëshme me qëllim që vëndi të prosperojë dhe integrohet me botën, kryesisht atë perëndimore.

Vetë fjala Elitë vjen prej frëngjishtes –  `eslire`, ose nga latinishtja `eligere`, që d.t.th., me zgjedhur (https://ëëë.collinsdictionary.com/dictionary/english/elite).

Elita intelektuale janë intelektualë të shquar ose intelektualë superior si klasë që quhen edhe inteligjencia e vëndit.

Sipas sociolgut Mills Elita intelektuale përbëhet nga Lidershipi politik, Drejtuesit e ushtrisë, Elita Korporatave (ose ajo ekonomiko-financiare dhe e bankave), në të cilat luajnë rol mosha në përgjithësi e tretë, gjinia, kryesisht meshkujt, etnia që mbizotëron, arsimimi i lartë, dhe klubet apo shoqatat kulturore-sociale.

Në Shqipëri problem më i madh ka  qënë  se kush e ka përfaqësuar elitën drejtuese shqipare ndër vite dhe se çfarë zgjidhjesh i ka dhënë ajo vëndit.

Sigurisht me Elitë kuptohen disa njerëz të fuqishëm, të pasur  ose të talentuar, brënda një grupi të veçantë, vëndi të veçantë apo të një shoqërie të veçantë, pra me elitë i referohet njerëzve më të mirë dhe të të aftë të një grupi social përkatisisht.

Pra kjo elitë përbëhet nga intelektualë të cilët e formojnë këtë grup dhe në këtë elitë intelektuale përpfshihen elita intelektuale kulturore,Elita intelektuale politike, elita kulturore ekonomike, elita intelektuale militare, por dhe ajo religjioze e të tjera të cilat në shumë raste e izolojnë vehten nga pjesa tjetër e grupeve shoqërore.

(https://ëëë.quora.com/Ëhat-is-the-difference-betëeen-a-cultural-elite-and-an-intellectual-elite).

Zakonisht, kjo elitë intelektuale drejton vëndin nëpërmjet Elitës politike.

Shkurtimisht mund të themi se në Shqipëri, Elita intelektuale ka ndryshuar shumë ndër vite. Nëse gjatë kohës së sundimit Osman, elita intelektuale shqiptare u modelua sipas modelit të rilindjes kombëtare me qëllim që të krijonte një Shqipëri të pavarur  dhe një shtet të mirëfilltë shqiptar, në të cilën elita kulturore përbënte forcën goditëse për të krijuar një Shqipëri të tillë, egzistonin në atë periudhë edhe drejtues ushtarakë të cilët krijuan çetat për të luftuar e çliruar vëndin, madje edhe individë religjiozë  të të tre feve  që përkrahën këtë strategji.

Asnjëherë elitat nuk mund të jenë të trashëgueshme ashtu siç ndodhte në monarkitë e vëndeve të ndryshme të botës.

Nga kjo Elitë intelektuale doli Elita politike  e cila u përpoq të drejtonte vëndin nën drejtimin e Ismail Qemalit.

Megjithëse Pavarësisa e Shqipërisë u realizua nëpërmjet vendimeve të fuqive të mëdha të cilat krijuan një shtet të copëtuar shqiptar, për shkak se krijimi i një shteti të fortë realizohet nga binomi Atdhe+ Fe, Shqipëria mbeti një shtet i dobët sepse  njëra anë e binomit nuk egzitonte si e tërë, duke shkaktuar një drejtim të vëndit jo normal, qoftë për shkak të ndërhyrjeve të vëndeve europianë, qoftë për shkak të fqinjëve që tërhiqnin sipas traditave religjioze komunitetet dhe ata që drejtonin këto komunitete, por edhe për shkak të vendosjes në mënyrë artificiale në drejtim të vëndit të njerzve jo të përshtatshëm, por që paguheshin nga të tjerë për të mbajtur vëndin në anarki, njëlloj siç e përshkroi Noli në shkrimin për pesë Anarkitë:

E para, anarkia fetare: katër fe të ndryshme, që s’kanë zënë rrënjë në zemrën e një populli pagan.

E dyta, anarkia sociale: këtu s’ka as klasë bejlerësh, as klasë bujqësh, as klasë burxhoazie.

E treta anarkia morale: Këtu i padituri i di të gjitha dhe i pazoti është i zoti për të gjitha.

E katërta, anarkia patriotike: këtu brenda në një ditë, si me magji, tradhëtori bëhet patriot dhe patrioti tradhëtor,

E pesta, anarkia e idealeve: këtu idealet janë të errëta, të shtrembëra e të mumifikuara të Fanarit e të Buharës përfyten e përleshen në një luftë për vdekje me idealet e gjalla, elegante dhe të ndritshme të Perëndimit.

Këto lloj Anarkie shoqëruan shtetin shqiptar të cunguar që nga krijimi i saj deri në vendosjen e rregjimit të Enver Hoxhës, pavarësisht se në kohën e mbretit Zog, anarkitë e sipër përmëndura u ligjëruan nëpërmjet vendosjes së një xhandarmërie injorante. Në kohën e mbretit Zog, Elita intelektuale e shpërnadrë kudo në Ballkan , Europë dhe SHBA, pati mundësinë të marrë frymë pjesërisht për shkak të interesimit shtetëror për t`i afruar në drejtimin e shtetit.

Gjatë luftës nacional-clirimtare Elita intelekutale shqiptare u faktorizua dhe u kthye në një Elitë nacionaliste që përkrahu pushtuesin për shkak se ata ofruan një Shqipëri Etnike duke u kthyer në tradhtarë të vëndit. Kurse pjesa tjetër e Elitës intelektuale i u bashkangjit Frontit Demokratik dhe ushtrisë nacional-clirimtare e cila u përkrah nga tre aleatët e mëdhenj të WW2: SHBA-BRSS-Britania e Madhe.

Dihet që Elita nacionaliste lind shovinizmin, dhe shovinizmi lind paragjykimin, fanatizmin dhe rracizmin ((https://ëëë.quora.com/Ëhat-is-the-difference-betëeen-a-cultural-elite-and-an-intellectual-elite); i tillë ka qënë ish Kryeministri kuisling Merlika, një shovinist dhe rracist i klasit të parë pavarësisht njohurive të tij.

Në kohën e diktaturës që zgjati 45 vjet, u formula një Elitë e re intelektuale e cila përjashtoi elitën e vjetër të paraluftës. Kjo elitë e re intelektualë u bazuar kryesisht tek Elita kulturore dhe Elita ushtarake, por denimet e tepëruara dhe egzekutimet deformuan elitën intelektuale me kalimin e kohës. Kështu që u formula një Elitë intelektuale e deformuar e drejtuar nga Elita politike e asaj kohe  e përbërë nga puntorë, fshatarë, apo që kishin mbaruar shkollën e partisë, të nderuar por pa shkollë ose pa kulturë. Kur sistemit komunist i erdhi fundi, për shkak se Gorbaçovi i BRSS në marëveshjen e Rejkjavikut me Reagan, dhe me vendimet e Katovicës  e shpërbëu Bllokun komunist, me prishjen e murit të Berlinit.

Kjo shkaktoi në Shqipëri shpërthimin e një vale urrejtje ndaj rregjimit dhe padyshim edhe shpërbërjen e tij. Shëmbja e diktaturës komuniste në Shqipëri pati disa veçori negative, të cilat ashtu si po e shohim edhe në ditë tona 30 vjet më pas, shteti shqiptar mbeti i dobët, me një sistem politik të  ri por të krijuar djallëzisht nga Ramiz Alia, i cili vendosi porsi gurët e shahut, ish sekretarë dhe ish sigurimsa, në krye të paritve të reja pluraliste, me qëllim që pushteti politik, ekonomiko-financiar, të vazhdonte të mbetej në duar të klasës së drejtuesve të dikurshëm partiakë dhe të lehaqenve të tyre.

Dihet që Shqipëria me shëmbjen e komunizmit nuk pati dissidencë të vërtetë, por vetëm njerëz të pakënaqur, njerëz të vënë nga PPSH që të hiqeshin si të pakënaqur, të persekutuarit politikë të cilët çuditërisht afërsisht gjysma e tyre ishin përkrahës të komunizmit por të dënuar nga komunizmi; i vetmi person faktikisht dhe ligjërisht dissident mbeti Pjetër Arbnori një njeri i nderuar, i cili pasi i lirua nga burgu u zgjodh nga PD si Kryetar Kuvendi.

Edhe Kadare i promovuar dhe përkrahur fuqimisht nga diktatura me disa ofiqe drejtuese politike, por me tepër një talent oborri, i nxitur nga R.Alia, bëri sikur u arratis jashtë vendit në mesin e vitit `90, por përsëri ky person nuk mund të bëhej përfaqësuesi i një sistemi të ri, dhe mbeti si lakuriqi i natës, midis dy botëve duke sharë atë që kishte lëpirë para disa kohësh dhe duke lëpirë atë që kishte sharë në kohën e demokracisë.

Kështu që  Elita intelektuale në Shqipëri mbeti një pseudo-elitë me njerëz që hiqeshin dhe viheshin sipas orekseve të drejtuesve të partive.

Një faktor tepër negativ mbeti dhe mbetet emigrimi i popullsisë (drain brain), i cili ndikoi dhe ndikon në mos arritjen e një stabiliteti politik e për pasojë edhe në mos krijimin e një Elite stabile intelektuale në Shqipëri.

Duke mos patur një Elitë të vërtetë në Shqipëri madje dhe në trevat shqiptare që janë përfshirë në shtete të tjera, ato pesë anarkitë e Nolit kanë vazhduar duke mbizotëruar herë njëra e herë tjetra dhe duke e lënë Shqipërinë për 30 vite në një shtet jo të stabilizuar me konflikte të mëdha politike e sociale, si në vitet `90-`91, `97-`98, 2007, dhe në çdo moment të zgjedhjeve lokale apo parlamentare.

Për pasojë gjatë kësaj kohe u shkatërrua hierarkia profesionale, meritokracia, dhe nën justifikimin se Shqipëria ka qënë nën një diktaturë të egër komuniste, u nënvlerësua ligji, pronat, u vunë në drejtim të qeverisjes loklae dhe qëndrore militant dhe të ashtuquajturit `intelektualë provincialë` (katundarë), të cilët dëmtuan rëndë administratën, institucionet, madje dhe Akademinë e shkencave.

Sot megjithë, përpjekjet, Elita intelektuale përbëhet elita e rreme politike, nga pseudo elita kulturore,  ku dominojnë reminishencat e diktaturës, dhe nga individë të pasuruar `me djersën e ballit`, për të cilët vetting-u duket të bëjë pastrimin e domosdoshëm në politikë, dhe kudo ku ka patur shkelje të rënda të ligjit.

Vetëm në këtë mënyrë Elita intelektuale e sotme, mund të bëhet e vërtetë, sigurisht duke vepruar edhe si Mbreti Zog i cili, arriti në atë kohë të mbledhë njerëzit më të mirë intelektualë të mundshëm shqiptarë nga jashtë shtetit.

Etiketa

OPINIONE