Kujtim Cekani
—-
Një letër e hapur për Edi Ramën
Kryeministër i Republikës së Shqipërisë
Rotterdam, 3 mars 2025
I nderuari Shkëlqesi / i dashur Edi,
Ju lutem më falni që po ju drejtohem në këtë mënyrë. Ndoshta nuk më mbani mend; jemi takuar vetëm një herë dhe unë jam thjesht një nga shumë arkitektët e huaj që punojnë aktualisht në vendin tuaj. Po ju shkruaj për të shprehur mirënjohjen time për mundësinë që më është dhënë të punoj në Shqipëri, si dhe admirimin tim më të gjerë për gjithçka që keni arritur që kur u bëtë kryeministër pak më shumë se një dekadë më parë.
Nën drejtimin tuaj, Shqipëria ka arritur pothuajse statusin e një modeli. Grupe të shumta fetare dhe etnike jetojnë në paqe me njëra-tjetrën; ekziston një ndarje efektive mes kishës dhe shtetit; një popullsi e re në moshë pune e mban ekonominë në këmbë; pjesëmarrja e grave në tregun e punës është e lartë dhe vazhdon të rritet; Shqipëria po kërkon në mënyrë aktive anëtarësimin në Bashkimin Evropian dhe, për të mos harruar, ka një shije të shkëlqyer në arkitekturë.
Në një botë të trazuar, Shqipëria po fillon të duket si një përjashtim shpresëdhënës: bashkëpunim ndërkombëtar, vlera përparimtare dhe, ndoshta mbi të gjitha, arsye e logjikë – një fener ndriçimi përballë sfidave.
Megjithatë, qëllimi i kësaj letre shkon përtej lavdërimeve. Po ju shkruaj sepse jam i shqetësuar. Në këtë moment, partia juaj po synon një mandat të katërt radhazi. Unë vetëm mund të shpresoj që ta arrijë këtë. Është e vështirë të imagjinohet një qeveri e re që do të kujdesej për arkitektët po aq sa kjo e tanishmja.
Profesioni ynë historikisht ka qenë i varur nga mbështetja politike dhe kohët e fundit disa mendime të zymta më kanë kaluar nëpër mendje. Çfarë do të ndodhë nëse socialistët nuk i fitojnë zgjedhjet? A do të marrë fund papritur kjo parajsë e arkitekturës bashkëkohore? A do të thahet papritur ky burim i pashtershëm pune? A do të shpërbëhet ArchArmy po aq shpejt sa u mobilizua?
Nuk e them këtë lehtë, por për ne arkitektët do të ishte më mirë sikur zgjedhjet e ardhshme thjesht të anuloheshin. Madje do të shkoja edhe më tej. Duke qenë se Shqipëria ka fituar një status të qëndrueshëm si mbështetëse e ndriçuar e arkitekturës, profesioni ynë do të përfitonte shumë nëse vendi nuk do të zhvillonte më kurrë zgjedhje dhe, nëse ju, pas mandatit tuaj të pestë radhazi si kryeministër, thjesht do të vazhdonit si president i përjetshëm – ose ndoshta edhe si Mbret.
Ngjarje të mëdha historike po zhvillohen ndërsa flasim. Autokracia po fiton me shpejtësi terren si forma përcaktuese e qeverisjes së shekullit XXI. Shpresat për një alternativë të frytshme po shuhen dita-ditës. Duket se po mësohemi me këtë realitet. Prandaj, në këtë kontekst, kërkesa ime është sa e thjeshtë, aq edhe e drejtpërdrejtë: në një botë autokracish, le të kemi të paktën një autokrat dashamirës dhe me shije.
E di se ajo që po ju kërkoj nuk është një sakrificë e vogël, por është një sakrificë me rëndësi të jashtëzakonshme. Shpresoj që ta merrni në konsideratë.
Me respekt,
Reinier de Graaf
