Nga Shaban Burri
Një diskutim publik mbi temën e trajtimit të Holokaustit në Shqipëri ka shkaktuar reagime të ndryshme. Kjo temë është sjellë në vëmendje nga Olsi Jazexhi dhe konsiderohet e papranueshme nga shumë njerëz.
Ekziston një perspektivë që ky diskutim është i ndikuar nga sjelljet e kryeministrit shqiptar Rama. Ai filloi me një vizitë te personat që janë quajtur “kriminelë sionistë”. Kjo perspektivë argumenton se në vend që të distancohet nga këto veprime, Rama mbështet këta “kriminelë sionistë”, të cilët pretendohet se nuk kanë lidhje me hebrenjtë. Ajo shkon më tej duke thënë se, ndërsa “sionistët” së shpejti mund të përballen me një gjykatë ndërkombëtare, legjislacioni shqiptar duhet të jetë i mjaftueshëm për të akuzuar presidentin për mbështetje të krimeve kundër njerëzimit. Ky këndvështrim sugjeron që opozita dhe politikanët nga partia e tij duhet të distancohen nga ai shpejt për të shmangur akuzat e ngjashme.
Kjo perspektivë krahason këtë situatë me veprimet e papërgjegjshme të atyre që ishin të përfshirë në Holokaust, duke përmendur Holandën si shembull. Ajo argumenton se për dekada, ditarët e Anne Frank u përdorën për të portretizuar holandezët në një dritë pozitive, një fenomen që pretendohet se po ndodh edhe me shqiptarët dhe kosovarët.
Diskutohet se fati i Anne Frank shërbeu si një mbulim për kulturën holandeze të kujtesës, duke u përqendruar te ndihmësit si Miep Gies dhe duke krijuar imazhin e holandezëve si “shpëtimtarë dhe luftëtarë të rezistencës”. Raportet për ndihmën e shqiptarëve ndaj hebrenjve gjatë luftës paraqiten si dominuese në shoqëri, gjë që u theksua edhe nga Rama në fjalimin e tij në Knesset.
Shkalla e lartë e dëbimeve: Në realitet, shkalla e asgjësimit në Holandë ishte rreth 75% e popullsisë çifute (rreth 102.000 njerëz), një nga më të lartat në Evropën Perëndimore, pjesërisht për shkak të bashkëpunimit të administratës dhe policisë. Kjo perspektivë shpreh mosbesim se popullsia shqiptare u soll njësoj si holandezët, duke sugjeruar se ndihmësit ishin shumica.
Përmes adaptimeve teatrale dhe filmike, fjalia e Anne Frank “Pavarësisht të gjithave, unë ende besoj në mirësinë e njeriut” u bë një mesazh qendror. Argumentohet se Rama, në fjalimin e tij në Knesset, gjithashtu përpiqet të përmirësojë imazhin e Shqipërisë në mënyrë “teatrale”, duke injoruar krimet e supozuara të kryera nga shqiptarët ndaj hebrenjve gjatë luftës dhe duke theksuar vetëm ngjarjet pozitive të ndihmës. Kjo shihet nga kritikët si një “zbukurim” i historisë që fsheh çështjen e fajit të shoqërisë në tërësi.
Vitet e fundit, theksi në Holandë është rritur mbi bashkëpunimin (kolaboracionizmin), me muzetë dhe historianët që synojnë të tregojnë të gjithë historinë e Holokaustit atje. Edhe pse ditari i Anne Frank është autentik, pritja e tij shpesh është përdorur për të krijuar një imazh shumë pozitiv të qëndrimit holandez gjatë okupimit.
Olsi Jazexhi thuhet se përdor faktet për të ilustruar “historinë e trishtë” të Shqipërisë gjatë Holokaustit dhe për të inkurajuar rishqyrtimin e kësaj historie. Ndihma sporadike e dhënë nga shqiptarët hebrenjve pranohet si e pamohueshme, por argumentohet se po instrumentalizohet për të krijuar një imazh kryesisht pozitiv. Pyetet për arsyen e kësaj.
Përmendet që që nga Inkuizicioni në Spanjë, hebrenjtë kanë gjetur strehë në Ballkan dhe Magreb, shumë që u vendosën në vendlindjen time Ulqin u integruan mirë. Për sa u përket “lëvdatave” të politikanëve shqiptarë ndaj “regjimit kriminel sionist”, shprehet frika se kjo ka për qëllim krijimin e një klime që sugjeron mundësinë e vendbanimeve të tjera për “popullatën sioniste”. Çdo përpjekje për të kundërshtuar këtë dhe për të portretizuar shqiptarët si më të mirë se persekutuesit e hebrenjve shihet si pjesë e këtij plani.
Hebrenjtë thuhet se u tërhoqën në “tokën e premtuar” me propagandën se do të pranoheshin nga muslimanët, duke u mbështetur në numrin e lartë të hebrenjve në vendet e Magrebit. Përshkruhet një narrative ku hebrenjtë fillimisht u pritën nga muslimanët në Palestinë, blenë tokë derisa u rritën në numër dhe më pas “dëbuan vendasit me forcën e armëve”, duke kulmuar në “zgjidhjen përfundimtare” të “shfarosjes totale të çdo jete tjetër në Palestinë”. Përmendet që atëherë u krijuan alternativa, duke përmendur edhe Ukrainën.
Por mos te tingëllojë si antisimit cili sjam, një pershkrim i situates pak i distancuar.
Perspektivat mbi zhvillimet aktuale në Shqipëri dhe Historinë
1. Çështja e investimeve strategjike (Sazani dhe bregdeti)
Njëra anë: Kritikët shohin te projektet e mëdha, si ai i Jared Kushner në Sazan, indicie për një ndikim të tepërt të qarqeve të huaja politike dhe financiare. Ata shqetësohen se shitja e tokës dhe ndërtimet masive mund të kenë qëllime që shkojnë përtej turizmit, duke ndryshuar demografinë ose sovranitetin e vendit.
Kesaj kritikë i bashkangjitem edhe une ne tekstet lartë të përmendura.
Ana tjetër: Qeveria dhe mbështetësit e saj argumentojnë se këto janë investime të nevojshme për zhvillimin ekonomik dhe se Shqipëria po bëhet një qendër e rëndësishme e turizmit elitar botëror. (E njëjta po thuhet edhe për Gazën).
2. Rishikimi i Historisë dhe Holokausti
Njëra anë: Ekziston një debat i rëndësishëm, i nxitur edhe nga figura si Olsi Jazexhi, që kërkon një ballafaqim me anët e errëta të historisë. Përmendet roli i Divizionit SS Skanderbeg në dorëzimin e hebrenjve, duke argumentuar se imazhi i Shqipërisë si “shpëtimtare absolute” është i instrumentalizuar politikisht për të mbuluar përgjegjësitë historike.
Ana tjetër: Narrativa tradicionale thekson Kodin e Besës dhe faktin që popullsia hebreje në Shqipëri u rrit pas luftës, duke e parë këtë si një vlerë unike kombëtare që duhet promovuar në arenën ndërkombëtare.
3. Politika ndaj Lindjes së Mesme
Njëra anë: Kritikët e cilësojnë afërsinë e kryeministrit Rama me qeverinë izraelite si problematike, veçanërisht në dritën e akuzave për shkelje të të drejtave të njeriut në territoret palestineze. Ata kërkojnë që Shqipëria të mbajë një qëndrim neutral dhe të bazuar në të drejtën ndërkombëtare.
Une kërkoj qe Izraeli dhe çdo përkrahës të akuzohet para gjygjit ndërkombëtar, dhe të ndalën krimet ndaj populsis të pafajshëm së Palestinëns.
Thënie nga Henry Kissinger: “Mund të jetë e rrezikshme të jesh armik i Amerikës, por të jesh mik i Amerikës është fatale.”
Ana tjetër: Mbështetësit e shohin këtë bashkëpunim cilën unë e përshkruaj servilizëm, si një lëvizje strategjike për të forcuar marrëdhëniet me aleatët perëndimorë dhe për të rritur peshën gjeopolitike të Shqipërisë.
Imazhi aktual i Izraelit i krijuar nga sionistët nuk është surprizë duke pasur parasysh qëndrimin e tyre sot. Nëse e shohim në mënyrë neutrale, atëherë sionistët e sotëm janë armiqtë më të mëdhenj të hebrenjve.
Më vjen keq për hebrenjtë e devotshëm, sepse vetëm Zoti e di se çfarë vuajtjesh do të përjetojnë në të ardhmen.
