Kazim Alam
Kryengritësit grekë masakruan deri në 40,000 njerëz në Tripolicë si sot 205 vjet më parë, në përpjekje për të spastror Peloponezin nga komunitetet e tij myslimane dhe çifute të vendosura aty prej kohësh.
Më shumë se dy shekuj pasi kryengritësit grekë mësynën kryeqendrën e atëhershme administrative osmane të Peloponezit në Greqinë jugore, masakra e Tripolicës mbetet një plagë historike që vazhdon të dërmojë psikën kolektive të popullit turk.
Kryengritja greke në More rezultoi në masakrimin e dhjetëra mijëra turqve myslimanë, si dhe çifutëve që kishin jetuar në Peloponez prej shekujsh.
Historianët e pavarur e çojnë deri në 40,000 numrin e civilëve dhe ushtarëve – turq, shqiptarë dhe të tjerë – të masakruar brenda qytetit të mbipopulluar të Tripolicës, emri historik i qytetit grek të Tripolit.
Pas fillimit të Kryengritjes Greke në shkurt të vitit 1821, familjet myslimane dhe çifute nga zonat rurale përreth kërkuan strehim në Tripolicë, pasi qyteti ishte i fortifikuar.
Por forcat rebele greke e rrethuan qytetin dhe përfundimisht hynë në të duke ndërmarrë një fushatë të përgjakshme vrasjesh, si pjesë e një aksioni më të gjerë që e spastroi Peloponezin nga komunitetet e tij myslimane dhe çifute të vendosura aty prej kohësh.
Ali Fuat Orenc, profesor historie në Universitetin e Stambollit, thotë se masakra e Tripolicës nuk ishte një tepri kaotike luftëtarësh, por një mizori e kalkuluar.
„Masakrat në Tripolicë ishin një barbarizmë e orkestruar qëpshtjelltazi nga krerët e bandave dhe kryengritësit grekë,“ thotë ai për TRT World.
Edhe pse popullsia myslimane e qytetit ra dakord të dorëzohej pas muajsh rrethimi, bandat greke nuk e respektuan marrëveshjen, thotë ai.
„Myslimanët u masakruan en masse (në masse),“ vëren ai.
Ajo besë e thyer nga bandat greke ishte vetëm fillimi i mizorive të tyre kundër popullsisë myslimane dhe çifute të vendosur prej kohësh aty.
Më pas, qyteti u „plaçkit deri te gozhda e fundit e ndryshkur“, çka u pasua nga një fshirje kulturore.
„Të gjitha artefaktet historike, përfshirë varret myslimane, u shkatërruan, dhe trashëgimia kulturore u asgjësua,“ thotë Orenc.
„Nuk ka asnjë dyshim se të gjitha këto ishin veprime të paramenduara,“ vëren ai.
Komentuesit perëndimorë e ndoqën këtë masakër ndërsa ajo zhvillohej, por ngritën pak reagime ose kundërshtime.
Më pas, masakra u minimizua, madje edhe u injorua në analizat dhe shkrimet evropiane, thonë ekspertët.
„Arsyeja kryesore pse komentuesit dhe udhëheqësit politikë perëndimorë e kalojnë në heshtje ose e minimizojnë masakrën e Tripolicës është se kryengritësit grekë… gëzonin mbështetjen e pakushtëzuar të evropianëve,“ thotë Orenc.
Evropianët e kornizuan Kryengritjen e Moresë si një luftë fetare dhe, për rrjedhojë, i dhanë „mbështetje të pakushtëzuar kryengritësve të krishterë grekë kundër turqve myslimanë“.
Luftëtarë vullnetarë nga kontinenti evropian morën pjesë në masakër.
„Evropianët ishin bashkëfajtorë në këto masakra,“ thotë Orenc.
Ajo heshtje evropiane ndaj bashkëfajësisë origjinale vazhdon në disa mënyra edhe sot e kësaj dite.
„Anëtarët e tyre të hershëm ishin bashkëpunëtorë të kryerësve të këtyre vrasjeve,“ thotë ai, duke iu referuar brezit të sotëm të filhelenëve — një term i përdorur për admiruesit e pavetëdijshëm të Greqisë, kulturës dhe historisë së saj.
‘Një barbarizëm jonjerëzor’
Hulumtuesit me mendim të pavarur që studiuan masakrën shkruan për vrasje sistematike, në kontrast të fortë me imazhin romantik të një rilindjeje klasike greke të pikturuar nga të ashtuquajturit filhelenë.
„Për tri ditë me radhë, popullsia civile u thur e u masakrua pa mëshirë,“ shkroi William St Clair, historian i shquar britanik dhe autor.
„Gratë dhe fëmijët u torturuan dhe u tërhoqën zvarrë rrugëve përpara se të vriteshin,“ shkroi ai.
Sipas George Finlay, një historian skocez, mizoritë e kryera në Tripolicë nuk mund të arsyetoheshin me nevojat e luftës.
„Njerëz të pafuqishëm e të paarmatosur, gra e fëmijë, u masakruan në mënyrë sistematike për ditë me radhë. Kjo nuk ishte një fitore, por një barbarizëm jonjerëzor,“ shkroi ai.
Në kujtimet e tija, Theodoros Kolokotronis, udhëheqës i kryengritjes greke, nuk shprehu asnjë pendesë.
„Që nga momenti që hyra në qytet e deri sa mbërrita në pallat, patkoin e kalit tim nuk e preku toka; përgjatë gjithë rrugës, ne po kalonim mbi kufoma,“ shkroi ai.
„Asnjë turk i vetëm i gjallë nuk mbeti në Tripolicë,“ shtoi ai.
Deklaratat nga Ministria e Jashtme turke që i quajnë këto vrasje një „njollë të zezë“ në historinë evropiane, së bashku me punimet shkencore mbi shkatërrimin e kulturës osmane, e mbajnë këtë temë të gjallë në jetën publike turke.
Sidoqoftë, masakra përshkruhet në shkrimet greke në një mënyrë tërësisht të kundërt.
„Në tekstet shkollore moderne greke, periudha e kryengritjes së vitit 1821 karakterizohet si një revolucion,“ thotë Orenc.
Në fakt, ajo vendoset „në të njëjtin nivel me Revolucionin Francez“.
Edhe kur vrasjet përmenden në tekstet shkollore, ato kornizohen si rezultat i pashmangshëm i të ashtuquajturës „shtypje e pësuar nën shekujt e hegjemonisë osmane“.
„Tekstet shkollore greke dështojnë të ofrojnë informacion të mjaftueshëm… për myslimanët dhe çifutët që jetonin në qytetet e të gjithë Peloponezit (Moresë) – të gjithë ata që u fshinë nga historia,“ thotë ai./trtworld
