Prapaskenat e demonstratës së grupit terrorist Muxhahedin-e Khalk (MEK) përpara selisë së Kombeve të Bashkuara dhe rrjeti i tij i ndikimit politik në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara
Nga: Pouia Tajali
Çdo vit në shtator, njëkohësisht me mbledhjen e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju-Jork, rrugët përreth selisë së OKB-së shndërrohen në skenë manifestimesh të ndryshme politike. Ndër grupet që e shfrytëzojnë këtë mundësi për të tërhequr vëmendjen e mediave dhe të politikanëve, një vend të veçantë zënë grupi terrorist iranian Muxhahedin-e Khalk (MEK) dhe rrjeti politik i lidhur me të. Megjithatë, për të kuptuar domethënien e një ngjarjeje të tillë, duhet ngritur një pyetje thelbësore: Si mundet që një grup, i cili një pjesë të madhe të historisë së tij e ka kaluar duke u përfshirë në luftë të armatosur, operacione ushtarake dhe veprimtari klandestine, të paraqitet sot në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara përmes termave si demokracia, të drejtat e grave, laicizmi dhe të drejtat e njeriut?
Grupi Muxhahedin-e Khalk u formua në vitin 1965 dhe fillimisht u shfaq si një lëvizje revolucionare klandestine. Ky grup terrorist e vendosi shpejt luftën e armatosur në qendër të strategjisë së tij dhe, gjatë viteve 1970, anëtarët e tij kryen sulme kundër objektivave amerikane në Iran. Sipas të dhënave historike të Departamentit Amerikan të Shtetit, në vitin 1972 organizata kreu sulme me bomba kundër shërbimit amerikan të zbulimit, Shoqatës Iran–Amerikë dhe kompanive amerikane në Teheran. Në vitin 1973, ajo vrau zëvendësshefin e misionit ushtarak amerikan në Teheran. Në vitin 1975, vrau dy oficerë amerikanë dhe, në vitin 1976, dy punonjës amerikanë të kompanisë Rockwell International.
Kjo e kaluar u bë më vonë faktori kryesor që çoi në përfshirjen e MEK-ut në listën amerikane të organizatave të huaja terroriste në vitin 1997. Ky përcaktim mbeti në fuqi deri në vitin 2012, kur Departamenti Amerikan i Shtetit e shfuqizoi. Megjithatë, kur njoftoi vendimin, Uashingtoni theksoi se heqja nga lista nuk nënkuptonte shpërfilljen apo harrimin e së kaluarës së dhunshme të grupit. Njëkohësisht, ai shprehu shqetësime serioze lidhur me pretendimet për keqtrajtimin e anëtarëve të MEK-ut brenda organizatës. Prandaj, heqja e përcaktimit si organizatë terroriste në vitin 2012 nuk duhet ngatërruar kurrë me një formë «miratimi të historisë» së grupit. Ishte një vendim juridik dhe politik lidhur me statusin e tij në atë moment, jo një vërtetim se e kaluara e tij ishte fshirë.
Një nga kapitujt më të rëndësishëm në historinë e grupit Muxhahedin-e Khalk pas Revolucionit Iranian të vitit 1979 ishte zhvendosja e qendrës së tij operative në Irak dhe bashkëpunimi me qeverinë e Sadam Huseinit. Në Irak, grupi ngriti një strukturë të gjerë ushtarake dhe krijoi «Ushtrinë Çlirimtare Kombëtare të Iranit». Gjatë Luftës Iran–Irak, ai zhvilloi operacione ushtarake kundër Iranit përkrah regjimit të Sadam Huseinit. Kjo pjesë e historisë së grupit ka rëndësi thelbësore për vlerësimin e imazhit të tij të sotëm, sepse tregon se MEK-u nuk ishte thjesht një lëvizje politike në mërgim. Për një periudhë të gjatë, ai zotëronte një strukturë ushtarake, kampe, armë dhe një forcë luftarake të organizuar.
Megjithatë, pas rrëzimit të Sadam Huseinit në vitin 2003, ky model nuk mund të vazhdonte më. Çarmatimi i forcave të grupit dhe transferimi gradual i anëtarëve të tij nga Iraku në vende të tjera, veçanërisht në Shqipëri, shënuan përfundimin e fazës së tij klasike ushtarake. Nga fillimi i viteve 2010 e në vijim, imazhi me të cilin grupi Muxhahedin-e Khalk paraqitej në Perëndim pësoi një transformim të dukshëm. Kampet ushtarake dhe Ushtria Çlirimtare Kombëtare nuk ishin më në plan të parë. Në vend të tyre, grupi u shfaq përmes tubimeve masive, konferencave politike, fjalimeve në parlamente, takimeve me politikanë dhe fushatave mediatike ndërkombëtare. Edhe qendra e rëndesës së veprimtarisë së tij u zhvendos nga fusha e betejës drejt qendrave politike perëndimore, përfshirë Parisin, Brukselin, Uashingtonin, Strasburgun dhe Nju-Jorkun.
Ajo që ka rënë gjithnjë e më shumë në sy gjatë viteve të fundit është prania e grupit dhe e rrjetit politik që e rrethon brenda strukturave vendimmarrëse perëndimore. Në Evropë, përfaqësuesit e Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI) janë shfaqur vazhdimisht në Parlamentin Evropian dhe në parlamentet kombëtare të vendeve të ndryshme. Raportime, si ai i Euractiv në vitin 2025, e kanë përshkruar NCRI-në si një nga rrjetet më aktive të lobimit të opozitës iraniane në Parlamentin Evropian.
Në Shtetet e Bashkuara, këto veprimtari janë më transparente, sepse një pjesë e tyre regjistrohen në përputhje me Ligjin për Regjistrimin e Agjentëve të Huaj (FARA). Për shembull, një raport i Departamentit Amerikan të Drejtësisë tregon se zyra e NCRI-së në SHBA, duke vepruar si agjente e një «subjekti të huaj», është angazhuar në veprimtari lobimi, ka organizuar takime dhe konferenca, ka komunikuar me qeverinë dhe Kongresin dhe është përpjekur të ndikojë në opinionin publik. Gjatë periudhës gjashtëmujore që përfundoi në nëntor 2022, ajo deklaroi 111 476 dollarë shpenzime për këto veprimtari. Përveç kësaj, Rosemont Associates ishte regjistruar si ofruese shërbimesh lobimi për NCRI-në. Dokumentet e saj të depozituara pasqyronin veprimtari të tilla si takime me mbështetës, komunikim me qeverinë dhe Kongresin, si dhe këshillim strategjik.
Prandaj, diskutimi mbi veprimtaritë lobuese të grupit Muxhahedin-e Khalk në Perëndim nuk përbën thjesht një akuzë politike; këto veprimtari mund të gjurmohen në dokumentet zyrtare amerikane.
Një nga aspektet më të debatueshme të këtij rrjeti janë lidhjet e tij të gjera me ish-politikanë dhe ish-zyrtarë qeveritarë perëndimorë. Raportimet mediatike ndër vite kanë nxjerrë në pah pjesëmarrjen e një sërë ish-zyrtarësh amerikanë në veprimtari të MEK-ut dhe NCRI-së, si dhe marrjen e shumave të konsiderueshme për mbajtjen e fjalimeve në disa prej këtyre veprimtarive. Për shembull, The Washington Post raportoi në vitin 2012 se disa mbështetës të shquar të kësaj lëvizjeje merrnin nga 10 000 deri në 40 000 dollarë për çdo fjalim. Raportime më të fundit, të mbështetura në dokumente financiare të bëra publike, kanë zbuluar edhe raste të tjera pagesash për ish-figura politike.
Sot, grupi Muxhahedin-e Khalk paraqitet duke përdorur gjuhën e demokracisë dhe të të drejtave të njeriut. Megjithatë, vlerësimi i një grupi nuk mund të kufizohet te parullat e tij të tanishme; duhen shqyrtuar edhe historia, struktura e brendshme, mekanizmat vendimmarrës, veprimtaria ushtarake, burimet financiare dhe niveli real i mbështetjes shoqërore që gëzon. Pikërisht kjo e bën rastin e MEK-ut domethënës: një grup terrorist nuk mund ta rishkruajë historinë e vet thjesht duke ndryshuar fjalorin politik. Kalimi nga uniformat ushtarake te kostumet e politikanëve, nga kampet te sallat parlamentare dhe nga operacionet e armatosura te lobimi nuk nënkupton domosdoshmërisht një ndryshim të natyrës së tij; përkundrazi, mund të përfaqësojë një ndryshim të instrumenteve të pushtetit.
Çdo qeveri apo parlament që bashkëpunon me grupin terrorist Muxhahedin-e Khalk (MEK) duhet të jetë në gjendje t’u përgjigjet disa pyetjeve kyçe: A është shqyrtuar plotësisht historia e dhunshme e grupit? Si duhet vlerësuar shërbimi që ai i ka bërë historikisht Sadam Huseinit? Deri në çfarë mase janë hetuar në mënyrë të pavarur struktura e tij e brendshme dhe pretendimet lidhur me trajtimin e anëtarëve të tij brenda grupit? Si financohen veprimtaritë e tij të lobimit dhe të marrëdhënieve me publikun? Dhe, mbi të gjitha, a duhet ngatërruar prania e një rrjeti të organizuar në parlamentet evropiane dhe në Kongresin Amerikan me nivelin real të popullaritetit të tij mes popullit iranian?
Këto pyetje nuk janë antidemokratike. Përkundrazi, ato janë pjesë e po atyre standardeve të transparencës dhe llogaridhënies që vetë grupi Muxhahedin-e Khalk pretendon se mbron.
