1. Hyrje
Ky raport është përgatitur me qëllim dokumentimin dhe ndërkombëtarizimin e dëshmisë së detajuar dhe të betuar të Issa Azadeh, ish-anëtar i lartë që është shkëputur nga grupi terrorist Mujahedin-e Khalq (MEK). Fokusi kryesor i raportit është pasqyrimi i saktë, narrativ dhe njerëzor i deklarimeve të tij, të dhëna gjatë një seance formale gjyqësore, lidhur me aktet terroriste, strukturën e komandimit dhe mekanizmat e represionit dhe frikësimit brenda organizatës.
Ky raport synon ta nxjerrë këtë dëshmi përtej kornizës së procedurave gjyqësore vendore dhe ta paraqesë atë në kontekstin e së drejtës ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe të së drejtës ndërkombëtare humanitare, për përdorim nga organizma ndërkombëtarë. Ajo që vijon është një përshkrim i një modeli të qëndrueshëm sjelljeje të një grupi terrorist të armatosur me strukturë të centralizuar dhe të dhunshme.
2. Sfondi, natyra dhe struktura e Organizatës Mujahedin-e Khalq
Që nga formimi i saj në vitet 1960, Mujahedin-e Khalq e Iranit ka pasur një karakter politiko-ushtarak dhe ka adoptuar dhunën e organizuar si instrumentin kryesor të veprimit politik. Pas Revolucionit të vitit 1979, grupi hyri në një fazë përballjeje të armatosur dhe, gjatë viteve 1980, u përfshi në një valë atentatesh politike, shpërthimesh bombash dhe operacionesh të dhunshme, viktima të të cilave ishin si zyrtarë shtetërorë ashtu edhe një numër i konsiderueshëm civilësh.
Gjatë luftës Iran–Irak, udhëheqja e organizatës u zhvendos në territorin irakian dhe grupi hyri në bashkëpunim të drejtpërdrejtë ushtarak, informativ dhe operacional me qeverinë e atëhershme të Irakut—bashkëpunim që, në thelb, e shndërroi grupin në një forcë të armatosur proxy. Shpallja e formimit të të ashtuquajturës “Ushtria Çlirimtare Kombëtare” në vitin 1987 ishte më pak tregues i një force ushtarake konvencionale dhe më shumë një mjet për mobilizim ideologjik, bindje absolute ndaj udhëheqjes (Massoud Rajavi) dhe ekzekutimin e operacioneve me kosto të lartë, të shënuara nga mospërfillja e jetës njerëzore.
Pas përfundimit të luftës, megjithëse roli i hapur ushtarak i grupit dukej se u zvogëlua, struktura e tij e brendshme u bë gjithnjë e më e mbyllur, e dhunshme dhe represive. Arrestimet e brendshme, torturat, poshtërimi kolektiv, divorcet e detyruara, ndërprerja e kontakteve të anëtarëve me familjet e tyre dhe shtypja e ashpër e çdo forme mospajtimi u shndërruan në praktika të rrënjosura.
3. Dëshmitari kryesor i raportit dhe pozicioni i tij
Issa Azadeh është ish-anëtar i lartë dhe zyrtar ekzekutiv i grupit terrorist Mujahedin-e Khalq, i cili për shumë vite ka vepruar në nivele të larta organizative, përfshirë fushat e inteligjencës, trajnimit dhe menaxhimit. Në periudha të ndryshme, ai ka qenë anëtar i këshillit ekzekutiv dhe një nga komandantët e organizatës dhe, për shkak të pozicionit të tij, ka pasur njohuri të drejtpërdrejta mbi proceset vendimmarrëse, strukturën e komandimit dhe mekanizmat e sigurisë së grupit.
Pas shkëputjes nga organizata, Azadeh—vullnetarisht dhe duke pranuar rreziqe të konsiderueshme personale—mori përsipër të japë dëshmi mbi ngjarje që i kishte parë personalisht. Ai aktualisht banon në Francë dhe është përballur me kërcënime, padi të shumta dhe madje tentativa për atentat fizik në Evropë.
4. Dëshmia e detajuar e Issa Azadeh në gjykatë
4.1. Paraqitja në gjykatë dhe betimi
Të martën, më 19 nëntor, Issa Azadeh u paraqit në seancën e njëzet e tretë të gjykatës që po shqyrton akuzat kundër 104 drejtuesve të grupit terrorist Mujahedin-e Khalq. Ai deklaroi se, pavarësisht mundësisë për të dhënë dëshmi përmes lidhjes video, për shkak të rëndësisë historike dhe morale të çështjes, vendosi të udhëtonte personalisht nga Franca në Iran dhe të paraqitej para gjykatës.
Para marrjes së dëshmisë, gjyqtari kryesues e informoi se deklarimet e tij duhej të ishin të vërteta dhe se çdo dëshmi e rreme do ta ekspozonte ndaj ndjekjes penale. Azadeh e pranoi shprehimisht këtë paralajmërim dhe, pasi u betua, deklaroi se do të thoshte vetëm të vërtetën. Ai u prezantua si “një nga komandantët, zyrtarët dhe anëtarët e këshillit ekzekutiv të organizatës terroriste Rajavi” dhe theksoi se prania e tij ishte plotësisht vullnetare dhe e motivuar nga ndjenja e përgjegjësisë.
4.2. Shpjegim kontekstual i atentatit ndaj Zyrës së Kryeministrit (8 shtator 1981)
Për të kuptuar rëndësinë e dëshmisë së Issa Azadeh, është e nevojshme të trajtohet shkurtimisht atentati ndaj Zyrës së Kryeministrit të Iranit më 8 shtator 1981, një incident i konsideruar si një nga operacionet terroriste më vdekjeprurëse në historinë bashkëkohore iraniane.
Atë pasdite, në ndërtesën e Zyrës së Kryeministrit në Teheran po zhvillohej një mbledhje e Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare. Të pranishëm ishin Presidenti i atëhershëm Mohammad-Ali Rajai, Kryeministri Mohammad-Javad Bahonar, si dhe një numër zyrtarësh të lartë ushtarakë, të sigurisë dhe qeveritarë. I pranishëm ishte edhe Massoud Keshmiri, i njohur në atë kohë si Zëvendëssekretar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe punonjës i besuar i Zyrës së Kryeministrit.
Sipas raporteve dhe hetimeve të mëvonshme, Keshmiri kishte fshehur rreth dy paund TNT së bashku me magnez brenda një çante që e mbante zakonisht me vete. Ai e vendosi çantën pranë vendit ku uleshin Presidenti dhe Kryeministri dhe, disa minuta më pas, u largua nga salla me pretekstin e kryerjes së detyrave administrative. Pak më vonë ndodhi një shpërthim i fuqishëm, që shkaktoi vdekjen e Rajait dhe Bahonarit dhe plagosjen e disa pjesëmarrësve. Bomba ishte projektuar për të prodhuar forcë shkatërruese vdekjeprurëse në distancë të afërt.
Menjëherë pas incidentit, për shkak të intensitetit të zjarrit, u mendua gabimisht se edhe Keshmiri kishte humbur jetën, madje emri i tij u përfshi në listën e dëshmorëve. Hetimet e mëvonshme, megjithatë, zbuluan se ai ishte larguar nga ambientet para shpërthimit dhe kishte arritur të arratisej. Pak më pas, autoritetet gjyqësore dhe të sigurisë iraniane e identifikuan zyrtarisht Massoud Keshmirin si autorin kryesor të atentatit dhe u vërtetua se ai kishte lidhje organizative me Mujahedin-e Khalq dhe kishte fituar akses të nivelit të lartë përmes infiltrimit gradual në institucione të ndjeshme.
Dëshmi të mëvonshme—përfshirë referenca lavdëruese në botime zyrtare të MEK-ut dhe pranime jo-publike nga Massoud Rajavi gjatë takimeve konfidenciale me zyrtarë të sigurisë irakiane—tregojnë rolin e drejtpërdrejtë të organizatës në planifikimin dhe ekzekutimin e këtij operacioni. Në këtë kontekst, dëshmia e Issa Azadeh merr rëndësi të veçantë, pasi ai i referohet, nga brenda organizatës dhe me detaje të një mbledhjeje formale të brendshme, pranimit të brendshëm të organizatës dhe dijenisë së udhëheqjes për operacionin.
4.3. Subjekti kryesor i dëshmisë dhe pozicioni i dëshmitarit në atë kohë
Azadeh deklaroi se fokusi qendror i dëshmisë së tij ishte incidenti terrorist i 8 shtatorit 1981, duke theksuar se ky operacion nuk ishte një akt i izoluar, por pjesë e një modeli operacionesh terroriste të projektuara në nivelet më të larta të organizatës. Ai shpjegoi se në verën e vitit 1989 punonte në Kampin Ashraf në Irak, në kuadër të selisë së inteligjencës së organizatës, dhe se pas dështimit të Operacionit Mersad, organizata ishte bërë jashtëzakonisht e siguruar dhe represive.
4.4. Prezantimi i Massoud Keshmirit (Bagher) në një mbledhje formale organizative
Sipas Azadeh, gjatë një mbledhjeje formale organizative ku ishin të pranishëm Massoud Rajavi dhe Maryam Qajar Azdanlou, një individ i quajtur Massoud Keshmiri (i njohur si Bagher) u thirr publikisht dhe u prezantua si operativi përgjegjës për atentatin ndaj Zyrës së Kryeministrit. Gjatë kësaj mbledhjeje, Maryam Qajar e pyeti Keshmirin nëse ai vetë e kishte mbajtur çantën me bombë dhe e kishte vendosur atë në vendin e caktuar, dhe Keshmiri iu përgjigj pohueshëm të dyja pyetjeve. Ky shkëmbim ndodhi hapur dhe në prani të të mbledhurve, duke demonstruar pranimin e brendshëm të rolit të Keshmirit nga organizata.
4.5. Qëllimi i mbledhjes: kontrolli, frikësimi dhe parandalimi i zbulimit
Azadeh shpjegoi se qëllimi i kësaj mbledhjeje nuk ishte llogaridhënia apo marrja e përgjegjësisë, por kontrolli, frikësimi dhe parandalimi i zbulimit—veçanërisht pasi Keshmiri kishte kërkuar më parë të ndahej nga organizata. Mbledhja u zhvillua në një atmosferë poshtëruese dhe psikologjikisht rraskapitëse, për t’u dërguar një mesazh të qartë anëtarëve të tjerë: çdo përpjekje për dezertim ose për zbulim informacioni do të kishte një kosto të rëndë.
4.6. Përgjegjësia e udhëheqjes dhe mungesa e marrjes publike të përgjegjësisë për operacionet
Sipas Azadeh, Massoud Rajavi kurrë nuk mori publikisht përgjegjësinë për operacionet e 7 korrikut dhe 8 shtatorit 1981, edhe pse organizata e pranonte rolin e saj në mënyrë të brendshme. Ai deklaroi se, nga këndvështrimi i udhëheqjes, këto operacione përbënin një “rrezik ekzistencial” dhe se zbulimi publik do të kishte mundur të përbënte një kërcënim serioz për organizatën. Megjithatë, operacione të tilla nuk mund të ishin kryer pa miratimin dhe urdhrat e drejtpërdrejtë të niveleve më të larta të udhëheqjes.
4.7. Konteksti më i gjerë: represioni i brendshëm dhe dhuna sistematike
Dëshmia e Azadeh i referohet ndalimeve sekrete, burgjeve të brendshme, torturave, poshtërimit të ashpër të anëtarëve kundërshtues, shkatërrimit psikologjik të shumë individëve dhe shfrytëzimit të ndjenjës së fajit si mjet kontrolli organizativ—duke treguar se dhuna e organizuar ushtrohej si jashtë, ashtu edhe brenda organizatës.
5. Analizë ligjore (E drejta ndërkombëtare)
Veprimet e përshkruara përbëjnë shkelje të qarta të Nenit të Përbashkët 3 të Konventave të Gjenevës (1949), neneve 6 dhe 7 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR), si dhe të rregullave zakonore të së drejtës ndërkombëtare humanitare që lidhen me mbrojtjen e civilëve dhe ndalimin e terrorizmit dhe frikësimit. Sipas parimit të përgjegjësisë komanduese, udhëheqësit dhe komandantët që ushtronin kontroll efektiv dhe që dinin ose duhej të kishin ditur për kryerjen e akteve të tilla mbajnë përgjegjësi individuale ligjore—parime këto plotësisht të zbatueshme edhe për grupet e armatosura joshqetërore dhe organizatat terroriste.
6. Përfundim
Dëshmia e detajuar dhe e betuar e Issa Azadeh ofron një pamje të rrallë nga brenda e një grupi terrorist të armatosur dhe tregon se operacionet terroriste dhe represioni i brendshëm përbënin pjesë të një modeli strukturor dhe të qëndrueshëm të sjelljes së organizatës. Kjo dëshmi ka rëndësi themelore për kërkimin e së vërtetës, llogaridhënien dhe mbështetjen e viktimave.
7. Kërkesa drejtuar organizatave dhe organeve ndërkombëtare
Organizatave ndërkombëtare dhe atyre të të drejtave të njeriut u kërkohet me respekt që të:
Shqyrtojnë dhe regjistrojnë këtë raport dhe dëshminë e përfshirë si dokumentacion të besueshëm;
Marrin parasysh natyrën terroriste dhe modelin e dhunës së organizuar të Mujahedin-e Khalq në vlerësimet e tyre;
Forcojnë mekanizmat për kërkimin e së vërtetës, llogaridhënien dhe mbështetjen e viktimave.
