nga: Alireza Niknam
Vitet e fundit, prania e grupit Muxhahedinët e Popullit (MEK) në Shqipëri, veçanërisht në kompleksin e njohur si “Ashraf 3” në zonën e Manzës, ka qenë vazhdimisht në qendër të vëmendjes së mediave, aktivistëve të të drejtave të njeriut dhe një pjese të opinionit publik shqiptar. Kjo prani, e cila nisi në mesin e viteve 2010 pas transferimit të anëtarëve të grupit nga Iraku në Shqipëri, fillimisht u paraqit si një zgjidhje humanitare për strehimin e individëve që kishin jetuar për vite me radhë në kampe në Irak. Megjithatë, me kalimin e kohës, janë ngritur pikëpyetje lidhur me modelin e vendosjes së tyre, sistemin e jetesës kolektive dhe të ardhmen e këtij kompleksi.
Muajt e fundit, publikimi i disa dokumenteve dhe diskutimet lidhur me toka në zonat e Manzës dhe Durrësit e kanë rikthyer në qendër të vëmendjes mundësinë e zgjerimit fizik të kompleksit “Ashraf 3”. Sipas informacioneve të marra nga disa zyrtarë të Bashkisë së Durrësit, grupi terrorist MEK synon të finalizojë së shpejti kontratën për këtë tokë dhe të zgjerojë kampin “Ashraf 3”. Megjithatë, mundësia e zgjerimit fizik të këtij kompleksi në të ardhmen është një çështje që mund të shqyrtohet nga këndvështrimi ligjor, shoqëror dhe politik. Pas projektit të diskutueshëm të “Ishullit të Kushnerit”, i cili ngjalli zemërim publik dhe çoi në lindjen e Lëvizjes së Flamingove, a mund ta tolerojë populli shqiptar zënien e disa hektarëve të vendit të tij nga një grup terrorist? Një grup që, edhe sot, nuk lejon asnjë shqiptar, madje as policinë, të hyjë në kamp dhe nuk zbaton ligjet shqiptare brenda kompleksit të tij.
Një nga pyetjet më të rëndësishme të ngritura vitet e fundit lidhet me natyrën e modelit të vendosjes së këtij grupi. Shumë refugjatë dhe emigrantë që transferohen në vende evropiane, me kalimin e kohës, përfshihen në jetën e zakonshme shoqërore, vendosen në qytete dhe lagje të ndryshme, punësohen dhe bëhen anëtarë aktivë të shoqërive pritëse. Megjithatë, në rastin e grupit terrorist MEK është shfaqur një model tjetër, i mbështetur te jetesa kolektive brenda një kompleksi të mbyllur, ku anëtarët janë të përqendruar në të njëjtin vend. Sipas disa vëzhguesve, kjo situatë ngre pyetjen nëse, pas kaq shumë vitesh nga transferimi i anëtarëve në Shqipëri, ka ardhur koha të diskutohet për mënyrën e strehimit dhe integrimin e tyre shoqëror. Kjo pyetje nuk është thjesht politike; ajo ka edhe përmasa humanitare dhe shoqërore. Shumë anëtarë të këtij grupi kanë jetuar për vite, madje për dekada, brenda strukturave të mbyllura dhe disa prej tyre mund të dëshirojnë të përjetojnë një jetë më të pavarur, ashtu si refugjatët dhe emigrantët e tjerë në vendet pritëse.
Nëse supozohet se në të ardhmen këtij grupi i jepen toka të reja ngjitur ose pranë kompleksit “Ashraf 3”, një veprim i tillë mund të ngjallë pikëpyetje dhe reagime në shoqërinë shqiptare. Shqipëria është një vend i vogël, me burime të kufizuara dhe me ndjeshmëritë e veta shoqërore e ekonomike. Çdo zgjerim i komplekseve të mëdha e të mbyllura, veçanërisht i atyre me struktura organizative të veçanta, mund të nxisë diskutime mbi përdorimin e tokës, ndikimin te komuniteti vendas dhe të ardhmen e zonës. Në këtë kontekst, disa analistë u referohen përvojave të tjera në Shqipëri, përfshirë protestat kundër projekteve të mëdha turistike dhe investimeve në zonat bregdetare. Vitet e fundit, projekti për ishullin e Sazanit dhe zhvillimet turistike në zonat e Sazanit dhe Zvërnecit kanë ngjallur reagime nga disa aktivistë të shoqërisë civile dhe mbrojtës të mjedisit, ndërsa mediat shqiptare kanë përdorur termin “Lëvizja e Flamingove” për t’iu referuar këtyre protestave. Nëse zgjerimi fizik i “Ashraf 3” bëhet çështje në të ardhmen, edhe ai mund të hyjë në debatin publik dhe të ngjallë zemërim. Sigurisht, grupe aktivistësh të shoqërisë civile, gazetarë apo banorë vendas mund të kërkojnë më shumë transparencë lidhur me qëllimet, përmasat dhe pasojat e një projekti të tillë.
Një nga parimet e rëndësishme të shoqërive demokratike është transparenca në vendimmarrjen për tokat publike dhe projektet e mëdha. Nëse ekziston ndonjë plan për zgjerimin e kompleksit ose dhënien e tokës, publikimi i dokumenteve, konsultimet publike dhe komunikimi transparent mund të ndihmojnë në sqarimin e paqartësive. Përvoja e shumë vendeve tregon se mungesa e informacionit të mjaftueshëm krijon terren për përhapjen e thashethemeve dhe keqkuptimeve. Përkundrazi, dhënia e informacionit të saktë mund të ndihmojë në zhvillimin e një dialogu publik të mbështetur në fakte.
Krahas diskutimeve për tokën dhe zgjerimin e mundshëm, ndoshta çështja më e rëndësishme është e ardhmja e anëtarëve të kësaj organizate në Shqipëri. Shumë ekspertë të migracionit mendojnë se modelet më të suksesshme të vendosjes së refugjatëve janë ato që mbështeten në integrimin gradual në shoqërinë pritëse. Mësimi i gjuhës, punësimi, pavarësia ekonomike, jetesa në mjedise urbane dhe ndërveprimi me komunitetin vendas janë ndër elementet e një modeli të tillë. Në këtë kuadër, mund të shtrohet pyetja nëse edhe disa anëtarë të MEK-ut mund të kenë mundësinë të kalojnë drejt një jete më të pavarur.
Jetesa në apartamente dhe lagje të zakonshme, krijimi i marrëdhënieve më të gjera shoqërore, pjesëmarrja në tregun e punës dhe liria për të bërë zgjedhje individuale janë ndër çështjet që mund të shqyrtohen në kuadrin e të drejtave të individit. Kjo nuk nënkupton mohimin e të drejtave organizative apo politike të ndonjë grupi; përkundrazi, thekson parimin se individët, pavarësisht përkatësive të tyre politike, duhet të kenë mundësinë të zgjedhin mënyrën e jetesës. Gjatë dekadave të fundit, shoqëria shqiptare ka përjetuar forma të ndryshme tranzicioni politik, migracioni dhe ndërveprimi me botën. Qytetarët e këtij vendi, ashtu si ata të shumë vendeve evropiane, janë të ndjeshëm ndaj çështjeve që lidhen me sundimin e ligjit, pronësinë mbi tokën dhe zhvillimin vendor. Në një mjedis të tillë, çdo çështje që lidhet me projekte të mëdha, dhënien e tokës apo ndërtimin e komplekseve të reja mund të bëhet objekt debati publik. Kjo nuk është shenjë kundërshtimi ndaj individëve apo refugjatëve, por pjesë e procesit të natyrshëm të dialogut në shoqëritë e hapura.
Ndoshta pyetja më e rëndësishme është se si do të jetë në të ardhmen prania e grupit terrorist MEK në Shqipëri. A do të vazhdojë edhe për dekadat e ardhshme modeli aktual, i mbështetur te jetesa kolektive e përqendruar në një kompleks? Apo do të shfaqen gradualisht modele të reja të jetës shoqërore dhe të integrimit në shoqëri? Këto pyetje janë të rëndësishme jo vetëm për Shqipërinë, por edhe për shumë vende që presin grupe refugjatësh apo emigrantësh. Nëse qëllimi përfundimtar i strehimit të refugjatëve është t’u mundësojë një jetë normale, pavarësi individuale dhe pjesëmarrje në shoqëri, atëherë mund të argumentohet se kalimi gradual nga jetesa në kamp drejt jetës në shoqëri është një çështje që meriton diskutim dhe shqyrtim të mëtejshëm.
Shtrimi i pyetjes se cila do të jetë e ardhmja e pranisë së këtij grupi në Shqipëri është legjitim dhe i hapur për diskutim. Nëse në të ardhmen propozohet ndonjë plan zhvillimi, transparenca, informimi i publikut dhe dialogu me komunitetin vendas do të kenë rëndësi të madhe. Përvoja botërore tregon gjithashtu se integrimi shoqëror dhe mundësia e një jetese të pavarur për refugjatët mund të shërbejnë për forcimin e të drejtave individuale, shtimin e ndërveprimit shoqëror dhe zvogëlimin e distancës ndërmjet grupeve të ndryshme. E ardhmja do të tregojë nëse modeli aktual i pranisë së grupit terrorist MEK në Shqipëri do të vazhdojë i pandryshuar, apo nëse do të shfaqen gradualisht rrugë të reja drejt një pjesëmarrjeje më të gjerë shoqërore dhe një jetese më të pavarur për anëtarët e këtij grupi.
