Elijah J. Magnier
Disa javë pasi sulmet ajrore të përbashkëta SHBA-Arabia Saudite vranë të paktën 20 anëtarë të Forceve të Mobilizimit Popullor të Irakut (Hashd al-Shaabi) dhe plagosën 32 të tjerë, konflikti është rikthyer në territorin saudit. Faksionet e rezistencës irakiane kishin premtuar se do të hakmerreshin për sulmet, të cilat i cilësuan si një shkelje të rrezikshme të sovranitetit të Irakut.
Arabia Saudite tashmë ka mbyllur përkohësisht naftsjellësin e saj strategjik Lindje-Perëndim, pasi disa dronë të lëshuar nga territori irakian goditën instalimet në rajonet e Rijadit dhe Medinës. Autoritetet saudite raportuan për të plagosur dhe dëme materiale, megjithëse shkalla e plotë e pengesave po vlerësohet ende. Përgjegjësia për operacionin nuk është konfirmuar ende në mënyrë të pavarur.
Naftsjellësi prej 1,200 kilometrash transporton naftë bruto nga fushat e naftës në lindje të Arabisë Saudite drejt portit të Detit të Kuq, Yanbu, duke i mundësuar Rijadit të anashkalojë Ngushticën e Hormuzit. Së fundmi, ai transportonte ndërmjet katër dhe pesë milionë fuçi në ditë—baraz me rreth katër deri në pesë për qind të furnizimit global me naftë. Mbyllja e tij, për rrjedhojë, heq një nga rrugët më të rëndësishme alternative të eksportit të Arabisë Saudite, pikërisht në një kohë kur trafiku detar përmes Hormuzit dhe Bab el-Mandebit ndodhet nën një presion në rritje.
Bagdadi pranoi se dronët i kishin nisur nga provinca Majsan në jug të Irakut. Kryeministri Ali al-Zaidi urdhëroi shkarkimin e komandantit të operacioneve të provincës, pasi një hetim arriti në përfundimin se sulmet e kishin origjinën nga territori nën autoritetin e tij. Qeveria ndërmori gjithashtu një operacion të gjerë sigurie për të identifikuar dhe arrestuar përgjegjësit.
Rijadi ka deklaruar se, me kërkesë të Bagdadit, do të abstenohet nga hakmarrja në territorin irakian “në këtë fazë”. Kjo është një vetëpërmbajtje e përkohshme dhe jo një heqje dorë nga veprimi ushtarak: Arabia Saudite rezervoi shprehimisht të drejtën për të marrë çdo masë që e konsideron të nevojshme për të mbrojtur sovranitetin e saj dhe infrastrukturën kritike.
Iraku ka mbyllur gjithashtu pikën e kalimit kufitar të Shalamcheh me Iranin si një masë paraprake sigurie. Raportimet se pikat e kalimit Sheeb dhe Mandali janë mbyllur njëkohësisht kërkojnë konfirmim të mëtejshëm. Mbyllja e Shalamcheh mund të pengojë lëvizjen e pasagjerëve dhe tregtinë tokësore, veçanërisht importin e ushqimeve dhe mallrave të konsumit, por ajo nuk e ndërpret vetvetiu furnizimin me gaz iranian. Gazi iranian arrin në Irak përmes tubacioneve të dedikuara dhe jo përmes terminaleve kufitare tregtare.
Pyetja me pasoja më të mëdha është nëse përplasja do të zgjerohet nga siguria kufitare te marrëdhëniet energjetike. Iraku mbetet mjaft i varur nga gazi iranian për vënien në punë të disa prej centraleve të tij elektrike dhe zakonisht i paguan Iranit ndërmjet katër dhe pesë miliardë dollarë në vit për këto furnizime. Raportohet se Teherani kërkon ndërmjet 10 miliardë dhe 11 miliardë dollarë pagesa të prapambetura. Sanksionet e SHBA-së e pengojnë Bagdadin të transferojë lirisht një pjesë të madhe të këtyre parave, duke i lënë të ardhurat iraniane të bllokuara në llogari me kufizime ose duke kërkuar mekanizma pagese të miratuar nga Uashingtoni.
Mbyllja e pikave të kalimit tokësor nuk do ta zgjidhë pra dilemën kryesore të Bagdadit. Irakut i nevojitet gazi iranian për të mbajtur në punë prodhimin e energjisë elektrike, e megjithatë nuk mund t’i japë Teheranit qasje të pakufizuar në paratë e detyrueshme pa rrezikuar sanksionet e SHBA-së. Një mekanizëm i negociuar së fundmi “mallra për borxh” mund të lejonte që një pjesë e balancës së akumuluar të shlyhej përmes eksporteve ose blerjeve të miratuara irakiane, por nuk do t’i siguronte Iranit fonde lirisht të konvertueshme.
Nëse furnizimet me gaz vazhdojnë, Iraku mund t’i menaxhojë pasojat e menjëhershme në energjinë elektrike duke u përpjekur të parandalojë sulme të mëtejshme nga territori i tij. Nëse Teherani pezullon furnizimet—ose Bagdadi detyrohet nga Uashingtoni të ndërpresë importimin e tyre—vendi mund të përballet me mungesa të rënda të energjisë dhe trazira sociale në rritje. Përkundrazi, vazhdimi i konsumit të gazit iranian pa i mundësuar Iranit qasjen në të ardhurat e tij të akumuluara do të bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u mbrojtur politikisht në Teheran.
Rjedhimisht, sulmi ndaj naftsjellësit e ka vendosur Bagdadin mes tre mepresioneve konkurruese: kërkesave saudite që territori irakian të mos përdoret për sulme ndërkufitare, kërkesave amerikane që Iraku të kufizojë qasjen financiare të Iranit, si dhe pritshmërive iraniane që Bagdadi të paguajë borxhet e energjisë dhe t’i rezistojë presionit ekonomik të SHBA-së. Përpjekja e Irakut për t’i kënaqur të tria palët mund të jetë tashmë duke arritur kufijtë e saj.
