SETH J. FRANTZMAN
Mbyllja e Hormuzit është kthyer në një “Kuti të Pandorës” proverbiale, dhe shumë çështje kanë dalë nga kjo krizë që nuk ishin as të pritshme dhe as pjesë e diskutimeve të mëparshme për një marrëveshje.
Ngushtica e Hormuzit vazhdon të ngatërrojë SHBA-në ndërsa ajo përpiqet të sigurojë një marrëveshje me Iranin.
Pakistani shfaqet publikisht optimist se mund të arrihet një marrëveshje. Por fakti që delegacionet e SHBA-së dhe Iranit nuk duken të gatshme të rifillojnë negociatat tregon se Islamabadi po përballet me një rrugë të vështirë përpara.
Gjithnjë e më shumë duket se vendimi i SHBA-së dhe Izraelit për të goditur Iranin më 28 shkurt ka hapur një “Kuti të Pandorës” në Ngushticën e Hormuzit.
Nocioni i “Kutisë së Pandorës” vjen nga një mit grek për një enë që, kur u hap, nxori jashtë të gjitha llojet e të këqijave dhe fatkeqësive. Ideja është që një veprim mund të sjellë pasoja të shumta të paparashikuara dhe negative.
Sulmi ndaj Iranit e shtyu atë të bllokojë Ngushticën e Hormuzit, e cila tani është bërë çështja kryesore që shqetëson politikëbërësit, rajonin dhe botën.
SHBA-ja e dinte prej shumë vitesh se në një krizë Irani mund ta mbyllte Ngushticën e Hormuzit, sipas raportimeve në mars. Në fakt, Teherani e kishte kërcënuar këtë veprim gjatë viteve dhe kishte dhënë sinjale për atë që mund të bënte.
Irani kishte minuar disa anije në vitin 2019, kishte rrëzuar një dron amerikan dhe kishte ndaluar disa anije. Teherani tregoi se mund të vepronte sipas dëshirës në Gjirin Persik dhe në Gjirin e Omanit.
Pyetja e madhe tani është nëse armëpushimi i vazhdueshëm mes SHBA-së dhe Iranit do të qëndrojë dhe nëse do të ndikojë në armëpushimin mes Izraelit dhe Libanit. Ky i fundit synon kryesisht t’i japë fund luftës së IDF-së kundër Hezbollahut.
Megjithëse ka pasur bisedime në Uashington mes Izraelit dhe Libanit, mbetet e paqartë nëse ekziston një rrugë e mirë për të çarmatosur Hezbollahun. Si rrjedhojë, konflikti në Liban ka gjasa të vazhdojë, të paktën në një nivel të ulët, me Izraelin që mban një zonë të re sigurie në kufi.
Për vëzhguesit e Hormuzit, është e paqartë se çfarë vjen më pas. Irani e kishte bllokuar rrugën ujore, por dukej i gatshëm ta hapte më herët në prill. Kur SHBA-ja sinjalizoi se nuk do t’i jepte fund bllokadës së saj ndaj Iranit, situata u kthye në pikën e mëparshme, me Iranin që pengon kalimin e anijeve nëpër Hormuz.
“Irani qëlloi mbi tre anije në Ngushticën e Hormuzit dhe kapi dy prej tyre të mërkurën, duke përshkallëzuar sulmet ndaj transportit detar në këtë rrugë kyçe,” raportoi gazeta Arab News me bazë në Arabinë Saudite. “Sulmet erdhën një ditë pasi presidenti amerikan Donald Trump zgjati armëpushimin, duke ruajtur njëkohësisht bllokadën amerikane ndaj porteve iraniane.”
Irani duket se po rrit presionin ndaj SHBA-së dhe rajonit.
“Një armëpushim i plotë ka kuptim vetëm nëse nuk shkelet përmes një bllokade detare,” citoi Arab News kryetarin e Parlamentit iranian Mohammad Bagher Ghalibaf. Ai duket të jetë një nga negociatorët kryesorë iranianë.
Megjithatë, administrata Trump mendon se ka një lloj kaosi në Teheran, pasi Garda Revolucionare Islamike (IRGC) dhe aktorë të tjerë konkurrojnë për kontroll.
“Rihapja e Ngushticës së Hormuzit nuk është e mundur për sa kohë që ka shkelje të hapur të armëpushimit,” tha Ghalibaf.
Media iraniane raportoi se Garda Revolucionare po i çonte dy anijet në Iran, duke shënuar një tjetër përshkallëzim, ndërsa Shtëpia e Bardhë tha se kapjet nuk shkelin kushtet e armëpushimit.
Konflikti tashmë ka rritur ndjeshëm çmimet e gazit përtej rajonit dhe ka shtuar koston e ushqimeve dhe shumë produkteve të tjera. Çmimi i naftës Brent kaloi mbi 100 dollarë për fuçi, duke shënuar një rritje prej 35% krahasuar me nivelet para luftës, megjithëse tregjet e aksioneve duket se nuk po reagojnë fort.
Bashkimi Evropian është i shqetësuar për pasojat afatgjata. SHBA-ja gjithashtu zhvilloi një takim në Qipro të enjten dhe të premten.
Media iraniane raportoi se anijet MSC Francesca dhe Epaminondas po shoqëroheshin drejt Iranit. SHBA-ja më herët kishte kapur dy anije iraniane ndërsa bisedimet për armëpushim pritej të zhvilloheshin në Pakistan. Kompania Technomar, që menaxhon anijen Epaminondas, tha se ishte “afruar dhe qëlluar nga një mjet lundrues i armatosur” pranë bregut të Omanit dhe se ura e komandimit ishte dëmtuar.
SHBA-ja ka ndaluar dhe kontrolluar gjithashtu anije iraniane dhe ka ndërprerë tre tankerë nafte iranianë, sipas Reuters.
Kjo tregon një lloj “sy për sy”, ku Irani sulmon anije ndërsa SHBA-ja ndalon anije të lidhura me Iranin. Tensionet nuk duken se po qetësohen. Megjithatë, SHBA-ja mund të jetë hezituese për t’u kthyer në bombardime, por dëshiron të rrisë presionin ndaj Teheranit.
Një anije e dytë mallrash u qëllua disa orë më vonë, pa raportime për dëme, por më pas u ndal në ujë. Nuk pati të lënduar në ekuipazhe. Panama dënoi “kapjen e paligjshme” të anijes MSC Francesca, duke e quajtur një sulm serioz ndaj sigurisë detare.
Një anije e tretë, Euphoria, u sulmua gjithashtu.
Pyetja e madhe tani është nëse SHBA-ja mund të tërhiqet nga armëpushimi dhe të rifillojë sulmet, apo do të rrisë presionin në mënyra të tjera.
Shtëpia e Bardhë duket se ende dëshiron të arrijë një marrëveshje, por çështja e Hormuzit ka zgjeruar objektivat amerikane. Irani kërkon që Hormuzi, Libani dhe çështje të tjera të përfshihen në çdo marrëveshje.
Fillimisht, SHBA-ja ishte fokusuar në uraniumin e pasuruar të Iranit dhe programin e tij të raketave balistike – dy çështje shumë të rëndësishme për Izraelin.
Megjithatë, mbyllja e Hormuzit është kthyer në “Kutinë e Pandorës” që tashmë është hapur, dhe shumë probleme kanë dalë nga kjo krizë që nuk ishin parashikuar apo përfshirë më parë në diskutimet për një marrëveshje. Kjo i jep Iranit më shumë ndikim dhe levë negociuese./jpost.con
