Taha Kılınç
Duke u përballur me interes të madh nga publiku algjerian, projektligji përfshinte gjithashtu një listë të detajuar të krimeve kundër njerëzimit të kryera gjatë sundimit kolonial francez midis viteve 1830 dhe 1962: prova bërthamore, katastrofa mjedisore dhe klimatike, ekzekutime jashtëgjyqësore, masakra, përdhunime, tortura fizike dhe psikologjike, si dhe shkatërrimin sistematik të burimeve të vendit.
Për plot 132 vjet, Franca e shfrytëzoi dhe e plaçkiti Algjerinë deri në palcë, duke lënë pas, fjalë për fjalë, rrënim. Përtej krimeve të tmerrshme kundër njerëzimit, qindra mijëra njerëz humbën jetën edhe gjatë luftës së pavarësisë së Algjerisë (1954–1962), e zhvilluar për të çliruar vendin nga kolonizatorët. Ndërsa burimet zyrtare algjeriane e vendosin numrin e viktimave deri në 1.5 milionë, historianët francezë këmbëngulin ta mbajnë shifrën rreth 500 mijë. Një tjetër lloj “lufte” vazhdon edhe sot mes Algjerisë dhe Francës — këtë herë në nivelin e historianëve. Mes dokumenteve arkivore, dëshmive, kujtimeve të dhimbshme dhe pretendimeve kundërthënëse, pala algjeriane përpiqet të nxjerrë në pah të vërtetën.
Vitet e fundit, Algjeria ka ushtruar vazhdimisht presion diplomatik mbi administratën e Parisit për ta përballur me krimet e saj gjatë periudhës koloniale dhe ka arritur disa fitore konkrete. Për shembull, presidenti francez Emmanuel Macron u detyrua të pranojë zyrtarisht se kolonizimi i Algjerisë përbënte një “krim kundër njerëzimit”. Megjithatë, Macron ka shmangur dhënien e një ndjese zyrtare në emër të shtetit. Sa i përket votimit të fundit në Algjeri, Ministria e Jashtme franceze u mjaftua duke thënë: “Ne nuk ndërhyjmë në debatet politike të brendshme që zhvillohen në vende të huaja.” Por vendimi i marrë nga Parlamenti algjerian nuk ishte një “debat politik i brendshëm”, por një çështje që lidhet drejtpërdrejt me Francën.
Lexuesit e vëmendshëm mund të kujtojnë se herë pas here kam përmendur në këtë rubrikë fenomenin e “kolonializmit në stil francez”. Është një formë kolonializmi e ashpër dhe brutale, që lë shkatërrim pas vetes, urrehet kudo që shkon dhe, në vend që të ndërtojë sisteme, shkatërron edhe ato që tashmë ekzistojnë. Por sot bota po ndryshon shumë shpejt. Siç shihet në rastin algjerian, Franca po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një barrë të padëshiruar kudo që dikur pushtoi dhe shfrytëzoi. Ka edhe vende të tjera që po ndjekin shembullin e Algjerisë. Franca vazhdon të goditet nga shuplaka e historisë.
Pengesa më e madhe me të cilën përballet Algjeria në përpjekjen për t’u shkëputur nga e kaluara e saj koloniale është, pa dyshim, përpjekja për të orientuar breza të rritur brenda një logjike dhe botëkuptimi francez drejt një perspektive arabe dhe myslimane. Është e qartë se kjo nuk do të jetë e lehtë. Megjithatë, vitet e fundit janë ndërmarrë — dhe vazhdojnë të ndërmerren — hapa të rëndësishëm. Heqja graduale e frëngjishtes si gjuhë mësimi dhe rishikimi i thellë i kurrikulave, veçanërisht në lëndët e historisë, janë ndoshta ndër më të rëndësishmit.
Bota islame ka mësime për të nxjerrë nga Algjeria, e cila po përpiqet të dalë nga rrugët pa krye ku është shtyrë. Po ashtu, ka mësime të rëndësishme për t’u nxjerrë nga gjendja e Francës për ato vende në gjeografinë islame të sotme që vazhdojnë me “kolonializmin në stil francez”. Historia i jep secilit mësimin që meriton. Herët a vonë./en.yenisafak.com
