Alastair Crooke
Një rënie e tregut në SHBA – e përkeqësuar nga një krizë energjetike – mund të sjellë katastrofë për shpresat e Trump-it në zgjedhjet e mesmandatit (midterms).
Kur Marina e SHBA-së, në koordinim me Katarin dhe Omanin, u përpoq të kalonte fshehurazi një autokolonë prej katër anijesh përmes Ngushticës së Hormuzit, nëpërmjet ujërave të Omanit, të martën mbrëma – në vend që të kalonte përmes rrugës së miratuar zyrtarisht nga Irani – Trump mund të ketë imagjinuar (ose i është thënë) se me funeralin masiv të të ndjerit Udhëheqës Suprem Ali Khamenei që po zhvillohej, Irani nuk do të reagonte ndërsa Marina e SHBA-së përpiqej të hapte me forcë një korridor amerikan. Trump, megjithatë, e keqkuptoi manovrën iraniane – Hormuzi është “arma e tyre atomike”. Irani nuk do të heqë dorë prej tij.
Trump këmbëngul – në kundërshtim të qartë me kushtet e përcaktuara në paragrafin pesë të Memorandumit të Mirëkuptimit (MoU) – se Irani nuk ka asnjë të drejtë të ndërhyjë me asnjë anije që përpiqet të kalojë Ngushticën e Hormuzit. Irani, megjithatë, po vepron brenda kushteve të kornizës së rënë dakord për çtensionim dhe ka paralajmëruar vazhdimisht se do të godiste çdo anije që anashkalon mekanizmin e kontrollit iranian.
Irani iu përgjigj drejtpërdrejt sfidës së Trump-it ndaj kontrollit iranian të Ngushticës duke goditur dy anije me raketa dhe një të tretë me një dron të armatosur. Një anije e katërt çisternë në pronësi të Katarit, e ngarkuar me gaz natyror të lëngshëm (LNG), u përfshi nga flakët, duke detyruar ekuipazhin e saj të braktiste anijen e dëmtuar rëndë.
Këto kundërpërgjigje iraniane e shtynë Trump-in të urdhëronte sulme ajrore amerikane kundër objektivave iraniane; të rifuste sanksione mbi eksportet e naftës të Republikës Islamike; dhe të shfuqizonte kornizën e Memorandumit të Mirëkuptimit që ai kishte nënshkruar me atë që ai e quajti “shllumi iranian” – duke i dhënë fund kështu armëpushimit. “Ne i goditëm ata fort mbrëmë,” tha Trump në samitin e NATO-s në Ankara. “Ne ndoshta do t’i godasim ata fort përsëri sonte”.
Trump e goditi sërish Iranin të mërkurën mbrëma – edhe pse Irani nuk kishte sulmuar asnjë anije tjetër që kërkonte të anashkalonte korridorin iranian. Si përgjigje, Irani lëshoi raketa balistike dhe drone drejt bazave të SHBA-së në Kuvajt, Bahrein, Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) dhe në bazën ajrore Muwaffaq Al-Salti në Jordani.
Zëvendëspresidenti Vance po i thotë Iranit: “Nëse përpiqeni të mbyllni Ngushticën e Hormuzit, ushtria amerikane do të përgjigjet. Është aq e thjeshtë” – domethënë, ose Irani e mban Ngushticën plotësisht të hapur për të gjithë, ose SHBA-ja do të vazhdojë ta godasë atë, ashtu siç bëri të martën mbrëma.
Irani këmbëngul se është SHBA-ja ajo që ka shkelur Memorandumin e Mirëkuptimit dhe (përmes zëdhënësit të Komitetit Parlamentar për Sigurinë Kombëtare të Iranit) paralajmëron se sulmet e mëtejshme nga SHBA-ja mbi Iranin do të pasohen nga një ofensivë e gjithanshme, e plotë dhe e befasishme nga Irani – dhe potencialisht edhe nga opsione të tjera, si tërheqja e Iranit nga Traktati i Mospërhapjes së Armëve Bërthamore (NPT), ndryshimi i doktrinës bërthamore të vendit dhe mbyllja e Ngushticës Bab al-Mandab së bashku me Ngushticën e Hormuzit.
Pra, Zëvendëspresidenti Vance po thotë se nëse Irani kufizon Hormuzin (d.m.th. ai qëndron i hapur vetëm për anijet e shteteve miqësore), SHBA-ja do të përshkallëzojë situatën. Dhe Irani po i përgjigjet këtij kërcënimi duke paralajmëruar se do të përshkallëzojë ushtarakisht – dy sulme për çdo një sulm amerikan – dhe se ata gjithashtu mund t’u drejtohen doktrinave të reja të luftës.
Në thelb, Trump është zhytur në një kurth përshkallëzues, me sa duket pjesërisht për shkak të mllefit ndaj rënies së sondazheve të tij në vend. Ai, megjithatë, e vendosi veten drejtpërdrejt në këtë situatë duke u përpjekur të bënte “lojëra të holla” gjatë angazhimeve të funeralit të Khamenei-t, me qëllim që të korrte një “fitore të shpejtë”.
Sa do të zgjasë ky episod përshkallëzues? Sigurisht, ai nuk do të çojë në hapjen e Ngushticës; as nuk do të sjellë rikthimin e status quo-së që ekzistonte përpara luftës. Për sa kohë që Irani ruan aftësinë e tij për të ushtruar kontroll mbi Hormuzin, nuk ka asnjë bazë për të supozuar se situata do të kthehet në atë që ishte.
Përkundrazi, dhe ka më shumë gjasa, kriza do të përshpejtojë fillimin e krizës së pritshme ekonomike globale, e cila mund të zgjasë derisa dhimbja ekonomike të bëhet akute, ndërsa pakësimi i rezervave të naftës së rëndë të thartë (sour crude) vazhdon – dhe ndërsa efektet në ekonominë reale në Perëndim bëhen të dukshme.
Me mungesat e municioneve dhe tërheqjen e mjeteve ajrore nga Lindja e Mesme që ka filluar tashmë, Trump-it ndoshta i mungojnë mjetet e nevojshme për të hyrë plotësisht në një “Luftë të Tretë ndaj Iranit” (Iran War 3.0).
Prandaj, afati kohor i këtij raundi të ri sulmesh “dhëmb për dhëmb” me intensitet të ulët (low-intensity tit-for-tat) ka të ngjarë të diktohet nga inventarët e rafinerive në SHBA; por edhe nga shkalla e “dhimbjes” që po përjeton Trump në shtëpi në kontekstin e zbehjes së perspektivave të tij politike, si dhe nga mospëlqimi i tij për çdo poshtërim personal.
Ku shkoi çdo gjë keq? Ndoshta pika kyçe buron nga momenti kur Udhëheqësi i ri Suprem i Iranit, Sayyed Mojtaba, lëshoi deklaratën e tij se ai kishte një qëndrim ndryshe për Memorandumin e Mirëkuptimit nga ai i ekipit negociator, por kishte rënë dakord të vazhdonte me të pasi mori një garanci nga Presidenti iranian se ai do të siguronte dhe do të merrte parasysh parimet kryesore të Iranit në lidhje me marrëdhëniet me SHBA-në.
Deklarata e Udhëheqësit Suprem Mojtaba Khamenei vuri në dijeni si SHBA-në – ashtu edhe negociatorët iranianë – se miratimi i Memorandumit nga ana e Iranit nuk ishte një mandat i hapur, por përkundrazi i lidhur ngushtë me 10 parimet e shpallura fillimisht nga Udhëheqësi i ri Suprem.
Në një moment, udhëheqja iraniane me sa duket arriti në përfundimin se Irani po luhej nga SHBA-ja; se Memorandumi i Mirëkuptimit ishte një mashtrim –
“dhe se tërësia e ngjarjeve që nga shpallja e Memorandumit pasqyronte një strategji të SHBA-së të bazuar në pikëpamjen se në raundin e kaluar të luftës kundër Iranit – [SHBA-ja dhe Izraeli] dështuan të arrinin objektivat e tyre – duke bërë të domosdoshme ndalimin e konfrontimit, qoftë edhe përkohësisht, me qëllim rigrupimin dhe përgatitjen ‘më të plotë’ për një raund të ri kur të piqeshin kushtet e duhura”.
Kjo çoi në rivlerësimin iranian se komponentët e Hormuzit dhe Libanit përbënin levën jetike për t’u angazhuar në një luftë të re, ndërsa Perëndimi rrit presionin si një strategji frenuese – ndërkohë që SHBA-ja dhe Izraeli përgatiten për raundin tjetër të luftës.
Strategjia e përkohshme e SHBA-së nuk është ndryshimi i objektivave SHBA-Izrael, por përkundrazi një përshtatje e mekanizmave të tyre operacionalë për të siguruar disa kompromise që Uashingtoni i konsideron të nevojshme (d.m.th. bashkëpunim më i ngushtë me Turqinë dhe përmes Erdoganit për të angazhuar Jolanin e Sirisë) për të riorganizuar situatën në Liban, dhe më pas për të ‘vlerësuar se si qëndrojnë letrat’, siç vuri në dukje Vance.
Nuk është e sigurt që kjo politikë e re e SHBA-së do të funksionojë. Bota po ndryshon me shpejtësi. Triumfi i tyre i pritshëm i Izraelit mbi Lindjen e Mesme ka rezultuar në dështim. Truku i Trump-it me Memorandumin e Mirëkuptimit për të hapur Hormuzin ka të ngjarë të dështojë gjithashtu.
Lufta e lidhur me të ndaj Rusisë dhe rrethimi i Kinës po dështojnë gjithashtu – dhe ndikimi i Izraelit (deri tani i paprekshëm) mbi SHBA-në është gjithashtu në pikëpyetje. Një demokrat i lartë amerikan, Rahm Emanuel, dhe një kandidat potencial i Demokratëve për zgjedhjet presidenciale të SHBA-së në vitin 2028, foli dje në Izrael; ai paralajmëroi me terma të prerë se Izraeli
“ka humbur mbështetjen e botës, është bërë një ‘paria rajonal’ [dhe se] aleanca e tij me SHBA-në është ‘në një udhëkryq’”.
Dhe së fundi, një “mjellmë e zezë” (black swan) tani mund të vërehet duke notuar në ujëra gjithnjë e më të ndriçuara nga dielli – Eric Katz duke shkruar në Notus vëren se,
“një draft-raport brenda Departamentit të Thesarit të SHBA-së pritet të paralajmërojë për rreziqet e paraqitura nga tregu i inteligjencës artificiale, duke i krahasuar aspektet kryesore të tij me fushën e dot-com (dotcom bubble) që përmbysi ekonominë e SHBA-së kur shpërtheu në fillim të viteve 2000”.
Analistët e Thesarit shkruan –
“Analistët e karrierës në Thesarin e SHBA-së zbuluan se firmat e inteligjencës artificiale (AI) janë më confessions të rrënjosura thellë në ekonominë e SHBA-së sesa paraardhësit e tyre dot-com dhe paraqesin rrezik të rëndësishëm për të gjithë sistemin nëse kushtet financiare ndryshojnë, nëse synimet e produktivitetit nuk arrihen ose nëse pika të ndryshme bllokimi pengojnë rritjen”.
“Një rënie në tregun e inteligjencës artificiale do të dërgonte valë goditëse në të gjithë ekosistemin ekonomik”.
Një rënie e tregut në SHBA – e përkeqësuar nga një krizë energjetike – mund të sjellë katastrofë për shpresat e Trump-it në zgjedhjet e mesmandatit./unz.com
