Behar Kaceli
Është një marrëveshje e re e mbrojtjes së përbashkët midis Arabisë Saudite, Turqisë dhe Pakistanit, e nënshkruar më 7 gusht 2026 në Mekë.
Çfarë parashikon?
1 – Sulmi ndaj njërit konsiderohet sulm ndaj të treve. Ky është parimi kryesor i mbrojtjes kolektive.
2 – Tre vendet synojnë të rrisin bashkëpunimin dhe parandalimin në fushën e mbrojtjes.
3 – Marrëveshja parashikon thellim të bashkëpunimit ushtarak dhe të sigurisë, por nuk përcakton automatikisht se cilat forca apo trupa do të dërgohen në rast konflikti.
4 – Liderët e tre vendeve e kanë paraqitur si marrëveshje mbrojtëse, jo si një aleancë të drejtuar zyrtarisht kundër një shteti apo një blloku.
Pse është e rëndësishme?
Është një zhvillim i rëndësishëm gjeopolitik sepse bashkon tri fuqi me kapacitete shumë të ndryshme:
1. Arabia Saudite – fuqi ekonomike dhe energjetike e Gjirit
2. Turqia – ushtri e madhe, anëtare e NATO-s dhe industri e zhvilluar e mbrojtjes
3. Pakistani – fuqi e madhe ushtarake dhe shteti i vetëm me armë bërthamore ndër tre vendet.
Prandaj, disa analistë e shohin si një hap drejt një arkitekture më të pavarur të sigurisë në botën myslimane, megjithëse është ende herët për ta quajtur “NATO islame”. Marrëveshja nuk krijon, të paktën në deklarimet e bëra publike deri tani, një strukturë të krahasueshme plotësisht me NATO-n.
A janë bërë publike pikat e saj?
Teksti i plotë i marrëveshjes nuk është bërë publik. Nga informacionet e bëra publike deri më sot, është publikuar një përmbledhje zyrtare, ndërsa teksti i plotë juridik i Marrëveshjes së Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës nuk është bërë publik.
Çfarë është bërë publike?
Pikat kryesore të deklaruara janë:
1. Mbrojtje kolektive – një sulm i armatosur ndaj cilitdo prej tre shteteve, Arabia Saudite, Turqia ose Pakistani, do të konsiderohet sulm ndaj të treve.
2. Forcimi i parandalimit kolektiv – marrëveshja synon të rrisë aftësinë e tre vendeve për të parandaluar agresionin.
3. Zgjerimi i bashkëpunimit në mbrojtje – parashikohet forcimi i bashkëpunimit në fusha të ndryshme të mbrojtjes dhe sigurisë.
4. Paqja dhe stabiliteti rajonal – tre vendet deklarojnë se marrëveshja synon të kontribuojë në paqen dhe stabilitetin në rajon dhe më gjerë.
5. Nuk përcaktohet publikisht një armik specifik.
Presidenti Erdoğan e ka theksuar se marrëveshja nuk është e drejtuar kundër ndonjë shteti të caktuar.
Çfarë nuk është bërë publike?
Këtu është pjesa më interesante. Aktualisht nuk janë publikuar:
1. kohëzgjatja e marrëveshjes;
2. kushtet për tërheqje nga marrëveshja;
3. procedurat konkrete që aktivizojnë mbrojtjen kolektive;
4. sa trupa/forca ushtarake angazhon secili shtet;
5. detajet e komandës së përbashkët;
6. detajet e inteligjencës dhe teknologjisë ushtarake;
7. shtrirja gjeografike e detyrimit të mbrojtjes;
8. detajet mbi mbrojtjen raketore apo çështjet bërthamore.
9. nëse është përmendur çështja palestineze në të.
Pra, ajo që është publikuar deri tani është më shumë një deklaratë parimore sesa teksti i plotë i traktatit.
Po vendet e tjera islame, a mund të jenë pjesë dhe përse nuk janë, të paktën Jordania dhe Egjipti?
Nga pikëpamja juridike dhe politike, një marrëveshje e tillë mund të ekzistojë edhe pa Jordaninë dhe Egjiptin dhe vendet e tjera. Një traktat mbrojtjeje nuk ka nevojë të përfshijë të gjitha shtetet e një rajoni.
Në rastin konkret, dera është lënë e hapur për shtete të tjera. Presidenti turk Erdoğan ka deklaruar se marrëveshja është e hapur për “vende të tjera mike”.
Por mungesa e Egjiptit dhe Jordanisë është domethënëse. Egjipti do të ishte një anëtar shumë i rëndësishëm nëse synimi do të ishte krijimi i një strukture të gjerë arabe/myslimane të sigurisë, për shkak të peshës së tij politike, ushtarake dhe gjeografike. Madje, raportimet e sotme theksojnë se Egjipti ishte përfshirë në bisedimet paraprake, por nuk u bë pjesë e marrëveshjes së nënshkruar.
