nga Alireza Niknam
Më 28 shkurt 2026, në orët e para të një sulmi të përbashkët SHBA-Izrael kundër Iranit, një raketë me precizion goditi shkollën fillore për vajza “Shajareh Tayyibeh” në qytetin e Minabit. Sipas raporteve, mbi 160 nxënëse (shumë prej tyre vajza) dhe anëtarë të stafit të shkollës u vranë dhe dhjetëra të tjerë u plagosën. Vëzhguesit e të drejtave të njeriut dhe institucionet ndërkombëtare e kanë dënuar sulmin si një “shkelje të rëndë të imunitetit të shkollave” dhe si një krim lufte. Kombet e Bashkuara, UNESCO dhe UNICEF u kanë bërë thirrje të gjitha palëve të përfshira që të kryejnë një hetim të shpejtë dhe transparent për incidentin. SHBA-ja dhe Izraeli ende nuk kanë marrë përgjegjësi për sulmin, por analiza të pavarura (duke shqyrtuar pamje video dhe imazhe satelitore) tregojnë se raketa e përdorur ishte një Tomahawk amerikane dhe se Izraeli nuk ishte i pranishëm në rajon në atë kohë.
Përshkrimi i incidentit
Të shtunën, më 28 shkurt 2026, në orën 10:45 të paradites sipas kohës lokale, pas përleshjeve të gjera ajrore ushtarake mes SHBA-së/Izraelit dhe Iranit, një raketë u lëshua drejt shkollës fillore për vajza “Shajareh Tayyibeh”. Ekspertët lokalë raportuan se fillimisht një bombë ra pranë shkollës, duke i shtyrë mësuesit të zhvendosnin nxënëset në sallën e lutjeve. Megjithatë, pak më vonë, një bombë e dytë goditi pikërisht të njëjtin vend, duke vrarë shumicën e atyre që kishin kërkuar strehim aty. Sipas shifrave zyrtare të Ministrisë iraniane të Shëndetësisë, midis 165 dhe 182 personave u vranë në këtë sulm. Ky goditje ndodhi në mëngjesin e ditës së parë të konfliktit të gjerë. Pamje të transmetuara nga mediat vendase treguan funerale masive për fëmijët në Minab, duke nxjerrë familje të pikëlluara dhe qytetarë në rrugë.
Dëshmitë dhe dokumentimi
Disa burime të pavarura kanë konfirmuar provat e sulmit ndaj shkollës. Ekipi i hetimit digjital i Human Rights Watch dhe analistë të tjerë të sigurisë kanë shqyrtuar mbi 14 video të publikuara në rrjetet sociale dhe nga satelitë privatë. Këto prova tregojnë se ndërtesa e shkollës u godit nga raketa të drejtuara dhe se disa ndërtesa përreth u shkatërruan gjithashtu. Imazhet satelitore pas sulmit, të publikuara nga Planet Labs, tregojnë se çatia e shkollës dhe ndërtesat përreth janë shembur, ndërsa tym i zi ngrihet nga vendi i goditjes. Ekspertët ushtarakë që analizuan një video të goditjes identifikuan raketën si një raketë lundruese Tomahawk, të cilën vetëm SHBA e zotëron në rajon. Sipas një raporti të Amnesty International, dëshmitarë okularë, përfshirë një mjek të Gjysmëhënës së Kuqe, deklaruan se edhe pas goditjes së parë mësuesit u përpoqën të mbanin nxënësit të sigurt, por goditja e dytë anuloi të gjitha masat mbrojtëse.
Reagimet
Veprimet e organizatave ndërkombëtare
Zyrtarët e të drejtave të njeriut të OKB-së, UNESCO dhe UNICEF e dënuan ashpër sulmin ndaj shkollës. Zyra e të Drejtave të Njeriut e OKB-së raportoi se incidenti ishte “thellësisht shqetësues” dhe theksoi nevojën për një hetim të menjëhershëm dhe të pavarur. UNESCO theksoi se “vrasja e nxënësve në një vend arsimor” përbën një shkelje të qartë të rregullave ndërkombëtare. UNICEF, duke shprehur keqardhje për “numrin e madh të fëmijëve të dëmtuar”, bëri thirrje për ndërprerjen e menjëhershme të luftimeve dhe respektimin e plotë të ligjeve që mbrojnë civilët. UNICEF deklaroi gjithashtu se “shënjestrimi i fëmijëve dhe shkollave është shkelje e së drejtës ndërkombëtare”. Komiteti i OKB-së për të Drejtat e Fëmijës lëshoi një deklaratë të ngjashme duke theksuar se “fëmijët duhet të mbrohen nga lufta”. Përfundimi kolektiv i raportuesve të OKB-së kërkoi ngritjen e tribunaleve ndërkombëtare për krime lufte, duke deklaruar se operacioni ishte “joproporcional dhe i pajustifikuar”.
Reagimi i Iranit
Irani e shpalli menjëherë sulmin si një “krim lufte amerikan”. Qeveria iraniane paraqiti ankesa në Këshillin e Sigurimit të OKB-së dhe në Gjykatën Penale Ndërkombëtare. Ndërkohë që u mbajtën ceremoni zie publike, zyrtarët theksuan nevojën për ndëshkimin e përgjegjësve. Politikanët iranianë u zotuan të marrin hak për “gjakun e nxënësve” nga SHBA dhe Izraeli. Mediat zyrtare iraniane transmetuan gjerësisht pamje nga funeralet e fëmijëve dhe theksuan thirrjet “Vdekje Amerikës”. Ministria e Jashtme iraniane paralajmëroi se nëse komuniteti ndërkombëtar nuk ndërmerr veprime, Irani rezervon të drejtën të ndjekë vetë penalisht përgjegjësit.
Analiza juridike ndërkombëtare
Sulmi i qëllimshëm ndaj një shkolle civile përbën një shkelje të qartë të së Drejtës Humanitare Ndërkombëtare (IHL). Konventa e Katërt e Gjenevës dhe protokollet shtesë të saj u japin imunitet objekteve arsimore dhe kërkojnë respektimin e parimit të dallimit (ndarja e objektivave ushtarake nga civilët). Statuti i Romës i Gjykatës Penale Ndërkombëtare e klasifikon në mënyrë të qartë sulmin e qëllimshëm ndaj fëmijëve dhe shkollave si “krim lufte”. Nga perspektiva e ligjeve të luftës, përfshirë parimin e proporcionalitetit, çdo sulm ku viktimat civile tejkalojnë avantazhin e mundshëm ushtarak është i ndaluar. Në sulmin e Minabit, shënjestrimi i dukshëm i një shkolle plot me fëmijë dhe koha e sulmit në mes të ditës – që tregon qëllim agresiv – paraqet një shembull të qartë të një krimi lufte.
Veprimet e përgjegjësve për këtë sulm mund të shqyrtohen sipas ligjit kombëtar ose ndërkombëtar. Së pari, për sa i përket përgjegjësisë shtetërore, Shtetet e Bashkuara, si pala sulmuese, janë të detyruara të kryejnë një hetim serioz dhe të paanshëm dhe të raportojnë gjetjet për publikun dhe autoritetet ndërkombëtare. Fshehja ose mohimi i pajustifikuar shkel detyrimet ndërkombëtare. Së dyti, nga perspektiva e së drejtës penale ndërkombëtare, zyrtarët që projektuan ose ekzekutuan sulmin (nga komandantët në terren deri te vendimmarrësit politikë) mund të akuzohen për krime lufte sipas nenit 8 të Statutit të Romës. Edhe nëse provohet vetëm neglizhencë në respektimin e ligjeve të luftës (si mosmarrja parasysh e pranisë së fëmijëve në vend), ndjekja penale është e mundur. Në fund, komuniteti ndërkombëtar (Këshilli i Sigurimit, gjykatat ndërkombëtare) ka të drejtë të kërkojë drejtësi dhe t’u kërkojë autoriteteve gjyqësore të nisin procedime ligjore.
Shtetet e Bashkuara dhe regjimi izraelit kanë treguar vazhdimisht se nuk kanë asnjë angazhim ndaj ligjit ndërkombëtar dhe i kanë shkelur këto ligje në mënyrë të përsëritur – madje të gjitha ligjet ndërkombëtare – dhe shpesh mburren me këto shkelje të vazhdueshme, duke fyer në një farë mënyre organizatat ndërkombëtare dhe këto ligje që garantojnë sigurinë e kombeve. A nuk ka ardhur koha që organizatat ndërkombëtare t’i ndalojnë këta shkelës të ligjit, të paktën një herë, dhe t’i dënojnë? Nëse kjo nuk ndodh, pa dyshim asnjë vend në tokë nuk do të jetë i sigurt dhe së shpejti mund të jemi dëshmitarë të një lufte tjetër botërore që do të kërcënojë jetën e shumë njerëzve.
