Julia Kassem
Eksploroni jetën, udhëheqjen dhe trashëgiminë e Sayyed Ali Khamenei-t, që nga ngritja e tij revolucionare në Iran e deri tek roli i tij në formësimin e Republikës Islamike dhe Boshtit të Rezistencës.
Kur Sayyed Ali Khamenei u emërua Udhëheqës Suprem në vitin 1989, ky emërim, ndonëse i drejtë dhe i merituar, nuk u prit prej tij me gëzim, kënaqësi apo krenari, por me lot dhe me kundërshtimin e vetë atij. Në mënyrë të papritur, ai kërkoi refuzimin e kandidaturës së tij për këtë post, duke këmbëngulur se “nuk ishte i kualifikuar” për të udhëhequr Republikën Islamike dhe revolucionin e saj të gjallë.
Megjithatë, nuk kishte askush më të kualifikuar për këtë post sesa Sayyed Khamenei, dhe reagimi i tij ishte tregues i asimetrisë midis përulësisë së tij dhe peshës së tij politike.
Ai ishte mishërimi i gjallë i “Shizmit të Kuq”, ashtu siç e kishte artikuluar Ali Shariati vite më parë – një udhëheqës që hidhte poshtë pozicionin nënshtrues të fesë si një grup të zbrazët ritualesh, duke e parë atë si forcën shtytëse për drejtësi në këtë botë.
Ndoshta Udhëheqësi iranian ndiente një modesti të pajustifikueshme për shkak të perceptimit të tij mbi mungesën e kualifikimeve, pasi gëzonte titullin Hojjat al-Islam por nuk kishte arritur ende të bëhej zyrtarisht një Marja’a al-Taqlid (Autoritet i Lartë Fetar). Megjithatë, vëllimet që ai shkroi përmes veprave – përmes historisë së tij të luftës revolucionare të organizuar dhe të përkushtuar – peshojnë shumë më tepër se thjesht dija klerikale. Dëshmia më e madhe e efikasitetit të udhëheqjes së tij qëndron në ruajtjen e Revolucionit Islamik dhe Republikës Islamike, mbikëqyrjen e konsolidimit dhe ndërtimit të Boshtit të Rezistencës, si dhe në shndërrimin e Iranit jo thjesht në një fuqi rajonale, por botërore, duke u qëndruar besnik parimeve themelore anti-imperialiste dhe duke shënuar arritje gjeniale në sektorët shkencorë dhe industrialë vendas të Iranit.
Nën drejtimin e Sayyed Ali Khamenei-t, doktrina e rezistencës dhe mbrojtjes islame mori një kuptim të ri, dhe Irani ndërtoi një sistem unik raketor me shumë shtresa, i cili përfshinte raketa balistike të prodhuara plotësisht në vend.
Institucionalizimi i Republikës Islamike nga Sayyed Khamenei, forcimi dhe zgjerimi i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dhe Basij-it, si dhe i institucioneve sociale dhe bamirëse kombëtare e rajonale, ndihmoi në delegimin dhe shpërndarjen e përgjegjësive dhe vendimmarrjes. Kjo siguroi që Republika Islamike të mbijetojë përtej një udhëheqësi të vetëm dhe të pasqyrojë më mirë përpjekjet e shoqërisë së saj kolektive.
Fokusi i Sayyed Khamenei-t në përcaktimin e roleve dhe zgjerimin e institucioneve të Republikës Islamike ishte i evidentuar që në kryengritjen fillestare të Imam Khomeinit. Në kujtimet e tij, Sayyed Khamenei shkruan se aktivistët islamikë, përfshirë vetë Imam Khomeinin, të cilët ishin të zënë me lëshimin e proklamatave dhe udhëheqjen e revolucionit, nuk po themelonin ende organizata ose institucione islamike.
Në vijë të drejtë me paraardhësin e tij, Ajatollahun Khomeini, instrumentalizimi i Islamit nga Sayyed Ali Khamenei si një forcë revolucionare globale shkëputi dikotominë e rreme që e kishte pozicionuar fenë si antitezë të modernitetit. Duke thyer këtë dikotomi të rreme, ata e shtynë Islamin dhe, rrjedhimisht, Republikën Islamike përpara – në mbrojtje, në fe, në shkencë dhe në shoqëri.
Biografia
Sayyed Ali Khamenei lindi më 16 korrik 1939 (28 Safar, 1358 hixhri) në qytetin e shenjtë iranian të Mashhadit.
Vetë emri dhe qyteti i lindjes së tij të kujtojnë dëshmorizmin (shehidllëkun), pasi ky është qyteti ku Imami i 8-të, Ali ibn Musa al-Rida, ra dëshmor pasi u helmua.
Ai lindi në një familje të varfër, në një shtëpi të vogël, modeste por plot ngrohtësi, ashtu siç jetoi deri në fund. Prindërit e tij ishin Sayyid Javad Khamenei, i cili rridhte nga një familje klerikale nga Tabrizi, dhe Khadijeh Mirdamadi, për të cilën udhëheqësi kujtonte se i magjepste fëmijët e saj me aftësinë për të lexuar Kuran me ‘një rrjedhshmëri të bukur të vargjeve’, duke mbjellë tek ata një njohuri dhe dashuri të thellë për profetët Musa (Moisiu) dhe Ibrahim (Abraham).
Ai njihej për asketizmin e tij, duke zotëruar një shtëpi të vogël e të thjeshtë me minimumin e orendive thelbësore, ku disa raporte thonë se ai nuk kishte as frigorifer dhe ecte me këpucë të grisura.
Nëna e tij gjithashtu rridhte nga një sfond klerikal, si vajza e Ajatollah Najafabandi Mirdamadi-t, dhe rrënjosi te fëmijët e saj një dashuri themelore për Kuranin dhe gjuhën e tij, si dhe për poezinë e Hafezit.
Trashëgimi i dashurisë së prindërve të tij për dijen dhe fenë – duke pasur parasysh se e kishte memorizuar Kuranin (u bë hafiz) në moshën vetëm 4-vjeçare – e shtyu atë ta kthente përkushtimin e tij ndaj njohurive dhe mësimeve islame në zbatim praktik.
Ndërgjegjja klasore dhe sociale e Khamenei-t të ri, e kuptuar dhe e ndërmjetësuar përmes lentës së njohurive të tij fetare, u solidifikua më tej nga përjetimet e tij në varfëri dhe nga padrejtësitë që iranianët pësonin nga duart e SAVAK-ut (shërbimi sekret i Shahut), i stërvitur nga Izraeli.
Feja si një mjet revolucionar për drejtësi
Ajatollah Khomeini ishte mik i babait të Khamenei-t, dhe Khamenei i ri ndiqte ligjëratat e tij në Qom, ku u shpërngul për të vazhduar studimet fetare pas disa viteve të kaluara në Nexhef (Najaf).
Ndërgjegjja dhe orientimi i Khamenei-t të ri drejt Islamit revolucionar u ndezën krahas shfaqjes publike të lëvizjes revolucionare të Khomeinit pas reformave të “Revolucionit të Bardhë” të Shahut në vitin 1963.
Opozita që Imam Khomeini përfaqësonte pasqyronte refuzimin e tij për të vendosur kodet institucionale të Iranit nën menaxhimin operacional të Shteteve të Bashkuara, gjë që në thelb ristrukturonte sistemet e inteligjencës, ushtarake, sociale dhe ekonomike të Iranit nën kontrollin e tyre.
Përballë pakënaqësisë sociale në rritje në Iran, e intensifikuar 5 vjet pasi grushti i shtetit i mbështetur nga CIA rrëzoi ish-presidentin Mohammad Mossadegh sepse lëvizi për të shtetëzuar naftën e Iranit, Shtetet të Bashkuara synonin që reformat e Revolucionit të Bardhë të vitit 1963 të ishin një mjet për tranzicionin e Iranit nga një shoqëri feudale e sunduar nga britanikët në një sipërmarrje kapitaliste të drejtuar nga SHBA-ja.
Brenda kësaj marrëveshjeje fshihej një kërcënim për rolin e Islamit si forca udhëheqëse e shoqërisë iraniane; në vend të një Wilayat al-Faqih (Aktiviteti i Juristit Islamik), siç e parashikonte Ajatollah Khomeini, Irani do të ishte një nga kombet e shumta që do të kodifikonte Amerikën imperialiste si vali (kujdestar) të tij.
Ndërsa Shahu donte të forconte monopolin e tij të dhunës dhe pushtetit kundër popullit të tij me “një oreks të pangopur për pajisje ushtarake më të shumta dhe më të reja”, Shtetet e Bashkuara donin të ndërtonin një rrugë “zhvillimi ekonomik dhe reformash si një pengesë kundër përmbysjes së brendshme ose revolucionit”, sipas dokumenteve historike të Departamentit të Shtetit të SHBA-së.
Duke refuzuar një poshtërim të tillë për kombin e tyre, i cili luhatte mes dhunimit të popullit të tij me forcë brutale ose udhëheqjes së tyre drejt kontrollit imperialist përmes taktikave të luftës së butë, ky moment çimentoi përkushtimin e Khamenei-t për t’u bashkuar me luftën Islamike Revolucionare të Ajatollah Khomeinit.
Është e qartë se kjo vetëdije do ta bënte Khamenei-n përgjithmonë mosbesues ndaj infiltrimit institucional të SHBA-së dhe Perëndimit në Iran përmes shkëmbimeve të pabarabarta, marrëveshjeve të njëanshme ose përmes politikave tregtare të stilit të “Kalit të Trojës”, të cilat do të sillnin në Iran në rastin më të mirë një varësi të brishtë dhe në rastin më të keq armë biologjike të rrezikshme (një mësim ky i nxjerrë nga eksportet e Francës të gjakut të kontaminuar me HIV në Iran, mes vendeve të tjera të Jugut Global si Iraku, Libia dhe Argjentina, në vitet 1984-1985).
Mbi këtë bazë, Udhëheqësi Suprem ndaloi vaksinat e COVID-19 nga SHBA-ja, Britania e Madhe dhe Franca në vitet 2020-2021.
“Unë nuk para kam besim tek ata [SHBA dhe Britania]. Ndonjëherë, ata mund të duan t’i testojnë [vaksinat] në kombe të tjera për të parë nëse funksionojnë apo jo… Nuk kam besim as te francezët. Arsyeja është se ata kanë një histori të furnizimit tonë me produkte gjaku të kontaminuara. Sigurisht, nëse zyrtarët dëshirojnë të marrin vaksina nga vende të tjera – nga vende të sigurta – kjo do të jetë në rregull,” tha Sayyed Khamenei në atë kohë.
‘Qytetërimi i Ri Islamik’: Ndërtimi i një infrastrukture epistemologjike dhe materiale për rezistencën
Në përputhje me vizionin e Ajatollah Khomeinit për një “pole” ndërkombëtar islamik ose konsolidimin e vendimmarrjes dhe pushtetit të pavarur e sovran kundër Sionizmit dhe imperializmit perëndimor, Ajatollah Khamenei vazhdoi ta ndiqte këtë qëllim në mënyrë diplomatike dhe ideologjike.
Mendimi fetar i Sayyed Khamenei-t shfrytëzoi konceptet dhe rregullat islame dhe i orientoi ato drejt luftës kundër imperializmit dhe arrogancës globale. Për shembull, koncepti i “al-infaq” i referohet “shpenzimit të pasurisë për të mirën”. Shkolla e mendimit e Imam Khamenei-t e përmirësoi këtë koncept për t’u matur nga shkalla në të cilën pasuria e dhuruar kontribuon në fuqizimin e vërtetë të një komuniteti dhe inkurajon pavarësinë e tij nga strukturat ekonomike imperialiste. Sayyed Khamenei gjithashtu lejoi që dërgimi i parave në Gazë të llogaritej si khums (tatim fetar) dhe vazhdoi institucionalizimin historik fetar të Khomeinit të vitit 1967 për bojkotet anti-sioniste, për të legjisluar dhe nxitur ngjashëm bojkotet e produkteve që shkojnë ose vijnë nga entiteti sionist.
Vizioni i Sayyed Khamenei-t për një ringjallje shoqërore profetike ishte një Islam që reformonte individin, dhe inkilab-i (revolucioni) personal i të cilit ishte në shërbim të transformimeve sociale dhe më të gjera shoqërore.
Shtypja e Shahut në vitin 1963 dhe vala e represionit të SAVAK-ut e kishin inkurajuar Khamenei-n, pjesë e një grupi bërthamë revolucionarësh, të mbante një profil të ulët pas ndalimit të tij të parë në 1963; duke u bërë më aktiv pasi u ndje i pakënaqur me shtimin e klerikëve që zgjidhnin të injoronin çështjet sociale.
Sayyed Khamenei, pas kthimit të tij në Mashhad në fund të viteve 1960, filloi të mbante më shumë fjalime të fokusuara në ri-interpretimin e çështjeve sociale moderne dhe një thirrje për luftë kundër shtypjes përmes lentës së Islamit.
Siç u artikulua në fjalimet e tij të viteve 1970, ai synon të thyejë strukturat e arrogancës që sjellin ndarje klasore, shtypje dhe shfrytëzim, duke ripërcaktuar dhe revolucionarizuar konceptin e luftës moderne kundër shtypjes dhe shtypjes klasore si etike dhe shpirtërore në themelin e saj, dhe jo thjesht materiale.
Në vitet e fundit, ai kishte ndërtuar një vizion gjithëpërfshirës, ose “Qytetërimin e Ri Islamik”, të përcaktuar nga pavarësia politike nga fuqitë perëndimore, e zëvendësuar me ndërvarësinë rajonale dhe rezistencën ndaj dominimit ushtarak të SHBA-së në tokat myslimane dhe arabe.
Ndërsa e rrejoste këtë vizion përmes Boshtit të Rezistencës, rezistenca e Iranit, shtetëzimi i Hormuzit dhe fitorja e tij me gjithë asimetritë materiale ndaj SHBA-së dhe Izraelit përgjatë luftërave të imponuara të viteve 2025 dhe 2026 kanë vërtetuar se ky vizion mund të ndërmerret në mbarë botën islame dhe arabe.
Në fund të fundit, në ndjekje të bashkimit të botës islame, Sayyed Khamenei synonte të zhdukte sektarizmin, veçanërisht aty ku ai përçante qartë umetin islam, mpinte vetëdijen islame dhe kthente një numër të konsiderueshëm myslimanësh dhe shumicën e kombeve myslimane në mjete për imperialistët.
Duke u mbështetur në thënien e famshme të Khomeinit se ndërsa myslimanët grinden nëse duhet t’i palosin apo t’i lënë duart anash gjatë lutjes, “armiku po përgatitet t’ua presë ato”, Sayyed Khamenei, në të njëjtën linjë, lëshoi një fetva në vitin 2010 që ndalonte fyerjen e figurave të respektuara sunite, sahabëve dhe Aishes, gruas së Profetit.
Si i menaxhoi ai sfidat e politikës së jashtme dhe të brendshme
I përballur me sanksione ndëshkuese, Sayyed Khamenei thelloi fokusin e tij në zgjerimin, forcimin, delegimin dhe specializimin e dhe brenda ombrellës institucionale Revolucionare Islame të Iranit për të çuar përpara Ekonominë e Rezistencës, duke ndihmuar në nxjerrjen e Iranit nga varësia, duke e themeluar atë si një fuqi prodhuese dhe eksportuese shumë-rajonale, dhe duke ofruar një shpëtim të prodhuar në vend kundër sanksioneve.
Ai u përball me sfida rajonale që buronin nga sukseset çlirimtare të Rezistencës në Liban dhe në Palestinë, të cilat u përballuan me sukses, duke e forcuar më tej rezistencën. Së bashku me dëshmorët Sayyed Hassan Nasrallah, i cili u bë Sekretar i Përgjithshëm i Hezbollahut në vitin 1992, dhe të ndjerit Komandant të IRGC-së Qassem Soleimani, u ndërtua një vizion rajonal për rezistencën, i cili krijoi institucione, programe dhe mekanizma të ndërlidhur koordinimi dhe strategjie.
Duke iu përmbajtur një doktrine mbrojtjeje ku etika mbetej themeli, strategjia e mbrojtjes e Khamenei-t nuk fokusohej në shkaktimin e kërcënimit të shkatërrimit maksimal, as në imitimin e rezervave të mbrojtjes perëndimore luksoze dhe me kosto të lartë, por në maksimizimin e qëndrueshmërisë, shënjestrimin e pikave të dobëta të armikut në strategjinë e mbrojtjes dhe ndërtimin e kapaciteteve jo përmes ushtrive të mëdha, por përmes bindjes dhe besimit të pathyeshëm.
Udhëheqja parimore e Sayyed Khamenei-t ishte një nga arsyet më të forta për mbështetjen që ai ka grumbulluar në mbarë botën, përfshirë midis shiitëve në rajon. Ai mori një rol, ndonëse pa qëllim, duke qenë jo vetëm Udhëheqësi Suprem për Iranin apo një Marja’a për myslimanët shiitë, por i luftës kundër arrogancës globale.
Vitet e propagandës së përhapur nga fuqitë perëndimore, të shpërndara përmes vasalëve të tyre për të demonizuar Sayyed Ali Khamenei-n, u copëtuan kur shumë njerëz panë natyrën e vërtetë të mbase të vetmit udhëheqës shtetëror të gatshëm për të ndërmarrë veprime për të sfiduar SHBA-në dhe Izraelin gjatë gjenocidit në Gazë.
Politikanë dhe udhëheqës sovranë anembanë botës jo vetëm që e admiruan atë, por panë nga Sayyed Khamenei për mbështetje, udhëzim dhe miqësi, duke admiruar përkushtimin e tij të palëkundur ndaj parimeve, sinqeritetin, përulësinë dhe ndershmërinë e tij.
Nelson Mandela e quajti përzemërsisht Sayyed Khamenei-n “Udhëheqësi im” kur e vizitoi atë në vitin 1992, mirënjohës për gjithë mbështetjen që Republika Islamike i dha lëvizjes së lirisë së Afrikës së Jugut, duke i shkëputur marrëdhëniet me Afrikën e Jugut të apartheidit pas vitit 1992. Ish-udhëheqësi i Kubës, Fidel Castro, vlerësoi Revolucionin Islamik pas takimit me Sayyed Khamenei-n, duke pranuar se revolucioni “shkatërroi xhandarin më të fortë të rajonit jo me armë, por me mendimet tuaja”.
Vladimir Putin i Rusisë thuhet t’i ketë thënë stafit të Ambasadës Iraniane në Moskë pas takimit të tij të vitit 2007 m Sayyed Khamenei-n se ai shihte Profetin Isa (Jezusin) te Sayyed Khamenei, dhe se ishte si të takoje vetë Krishtin.
Anembanë botës, Sayyed Khamenei gëzoi adhurim dhe ndjekës për mbështetjen e tij ndaj të shtypurve në mbarë botën, pa dallim kombësie apo sekti. Nga Bosnja në Palestinë, nga Venezuela në Nigeri, mbështetja e Iranit pas ndarjes nga jeta të Khomeinit në vitin 1989 u shtri përtej Azisë Perëndimore.
Sayyed Khamenei, jeta e të cilit u përcaktua nga shërbimi ndaj luftës dhe të shtypurve, e vulosi fatin e tij që në vitin 1963, kur u tha oficerëve të Shahut pas arrestimit të tij të parë se “gjëja më e madhe që mund të bëni është të më ekzekutoni… Bëni çfarë të doni. Unë e kam përgatitur tashmë veten. Kur dal nga shtëpia ime, bëhem gati të përballem me vdekjen, prandaj ju këshilloj të mos e harxhoni energjinë tuaj”.
Megjithatë, Zoti kishte plane të tjera për të, duke i dhuruar një jetë të gjatë që i lejoi të ndërtonte dhe të solidifikonte një front global të rezistencës kundër arrogancës; duke i dhënë atij atë që Imam al-Sajjad lutej: “një jetë të gjatë, o Allah… të dedikuar në shërbimin Tënd!”/mayadeen
