Nga Dr. Tim Anderson
Ideja se Izraeli nuk mund të jetë objektiv kritikash apo të quhet një “përpjekje raciste” është një sugjerim absurd. “Çdo shtet që ushtron spastrime etnike dhe masakra ndaj civilëve, mbi bazën e një ideologjie racore, mund dhe duhet të kritikohet për krime kaq të rënda.”
Më 26 maj 2016, Aleanca Ndërkombëtare për Kujtimin e Holokaustit (IHRA), një grup që fokusohet në kundërshtimin e “mohimit të Holokaustit”, miratoi një “përkufizim pune” të antisemitizmit. Dokumenti thuhet se ka marrë mbështetjen e disa qeverive evropiane, si dhe përkrahjen e Izraelit dhe SHBA-së. Megjithatë, ky është një dokument i gabuar që lidh një “përkufizim” të pranueshëm me “ilustrime” të gabuara, shumica e të cilave fokusohen te Izraeli.
Ky është “përkufizimi pune” i antisemitizmit sipas IHRA-s:
“Antisemitizmi është një perceptim i caktuar për hebrenjtë, që mund të shprehet si urrejtje ndaj hebrenjve. Shfaqjet retorike dhe fizike të antisemitizmit drejtohen ndaj individëve hebrenj ose jo-hebrenj dhe/ose ndaj pronës së tyre, ndaj institucioneve të komunitetit hebre dhe objekteve fetare” (IHRA 2016).
Deri këtu duket i arsyeshëm, nëse pranojmë se “antisemit” do të thotë anti-hebre. Megjithatë, ky është një koncept eurocentrik që përjashton shumë grupe të tjera “semite”, përfshirë folësit e arabishtes. Një term më i përshtatshëm do të ishte “anti-hebre”. Gjithsesi, ka të paktën dy arsye të mira për të sqaruar racizmin anti-hebre: e para ka të bëjë me historinë e gjatë evropiane të diskriminimit ndaj hebrenjve evropianë, dhe e dyta lidhet me ngatërrimin e gabuar të Izraelit me popullin hebre.
Por dokumenti i IHRA-s e ngatërron në mënyrë të pashpresë këtë çështje përmes “ilustrimeve” të bashkangjitura, të cilat ngatërrojnë popullin hebre me Izraelin dhe synojnë të përjashtojnë kritikat ndaj Izraelit. Tetë nga dymbëdhjetë ilustrimet (në disa raste kontradiktore) të IHRA-s i referohen shtetit të Izraelit, duke treguar prioritetet e IHRA-s dhe duke e larguar dokumentin nga qëllimi i shpallur – identifikimi i racizmit anti-hebre.
“Dokumenti i IHRA-s ngatërron në mënyrë të pashpresë popullin hebre me shtetin e Izraelit dhe synon të përjashtojë kritikat ndaj Izraelit.”
Racizmi dhe diskriminimi racor, siç sqarohen nga Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Racor e vitit 1965, i referohen veprimeve diskriminuese ndaj “qenieve njerëzore” (OHCHR 1965). Pra, diskriminimi është diçka që ushtrohet mbi njerëzit, jo mbi shtetet. Subjektet e të drejtave janë qeniet njerëzore (Yeatman 2000) dhe, në rastin e të drejtave kolektive si e drejta për vetëvendosje, “popujt” (ICCPR 1966: Neni 1; Mello 2004). “Të drejtat e njeriut” nuk i përkasin asnjë shteti. Megjithatë, kur shtetet ratifikojnë traktate ndërkombëtare, ato “marrin përsipër detyrime sipas ligjit ndërkombëtar për të respektuar, mbrojtur dhe përmbushur të drejtat e njeriut” (OKB 2019). Prandaj, kritika ndaj një shteti nuk duhet të ngatërrohet kurrë me paragjykime apo diskriminim ndaj një populli.
Ndërsa “raca” është një koncept i trilluar, pasi nuk ka dallime thelbësore mes komuniteteve njerëzore, siç është pohuar nga Deklarata e Durbanit e OKB-së (OHCHR 2002: 11), dhe ndërkohë që hebrenjtë nuk përbëjnë një etni (shumica janë evropianë), ata padyshim mund të jenë subjekt i diskriminimit racor apo racizmit, si komunitet fetar. Deklarata e Durbanit e rithekson këtë në refuzimin e saj ndaj “levizjeve racore dhe të dhunshme të bazuara në racizëm dhe ide diskriminuese ndaj komuniteteve hebreje, myslimane dhe arabe” (OHCHR 2002: 28).
“Diskriminimi është diçka që ushtrohet mbi njerëzit, jo mbi shtetet.”
Rrënjët e diskriminimit ndaj hebrenjve në Evropë shtrihen shumë shekuj më parë dhe duket se janë forcuar përmes koncepteve dhe praktikave të perandorive të hershme kristiane, duke nisur me Konstantinin (Carroll 2002; Julius 2010; Seaver 1952). Që atëherë, shumë regjime evropiane kanë ushtruar diskriminim sistematik ndaj hebrenjve, duke i përjashtuar nga shtetësia, duke u konfiskuar pronat ose duke i dëbuar tërësisht nga vendet e tyre, siç ndodhi në Francë, Angli dhe Spanjë (Dahan 2004; Singer 1964; Beinart 2005). Në periudha të tjera, hebrenjtë në Evropën mesjetare, ndonëse përballë diskriminimit, ia dolën të lulëzojnë dhe të rrisin komunitetet e tyre (Chazan 2010). Megjithatë, u shpikën histori të rreme si “libeli i gjakut” – akuza absurde që hebrenjtë evropianë kryenin vrasje rituale – me qëllim që të denigrohej figura e tyre (Johnson 2012; Teter 2019).
Periudhat e rigjallërimit fetar dhe fanatizmit të krishterë, si kryqëzatat dhe Inkuizicioni Spanjoll (Kamen 2014), ndihmuan në ndërtimin e paragjykimeve të forta anti-hebreje në Evropë dhe ushtrimin e përjashtimit dhe përndjekjes sociale. E gjithë kjo i parapriu krimeve të mëdha të Gjermanisë Naziste ndaj hebrenjve evropianë – një histori që meriton studim të veçantë. Miliona hebrenj evropianë u vranë në një fushatë të mirorganizuar, të mbështetur nga shumë liderë nazistë, me synimin e tmerrshëm për të “shfarosur” popullin hebre (Berben 1975; Van Pelt 2002; Friedländer 2009). Përpjekjet për të mohuar këtë krim të madh janë të paditura dhe të dënueshme.
“Shumë regjime evropiane ushtruan diskriminim sistematik ndaj popullit hebre.”
Stereotipet që u zhvilluan në letërsinë evropiane ndihmuan në përforcimin e paragjykimeve ndaj hebrenjve. Personazhi Shylock i Shekspirit, në dramën Tregtari i Venedikut, dhe Fagini i Charles Dickens-it në Oliver Twist, pasqyronin dhe nxisnin stereotipe të shëmtuara – siç është figura e hebreut të vjetër me hundë të harkuar që kërkon “një paund mish” (Shylock), apo manipuluesi kriminel i fëmijëve (Fagin). Ky lloj imazhi paragjykues vijon të jetë i pranishëm në shumë kultura evropiane.
Megjithatë, kjo histori ka pak lidhje me kolonizimin sionist të Palestinës, një projekt britanik që ndan më shumë nga historia racore e kolonizimeve të tjera evropiane, si ajo e Amerikave dhe Australisë. Në të gjitha këto raste, ideologjitë racore u zhvilluan si përpjekje për të legjitimuar spastrime etnike në shkallë të gjerë dhe masakra racore. Pikërisht ky imperializëm dhe kolonializëm përbën rrënjën e formave më të rënda të racizmit, përfshirë edhe atë që i është ushtruar popullit palestinez.
Masakrat e kaluara perandorake çuan juristin polako-hebre Rafael Lemkin që të shpikte termin “gjenocid”, si një tipar “i përsëritur” i historisë njerëzore, siç u pa në shkatërrimin e të krishterëve nën osmanët (te Moses 2010: 8). Ndërsa Holokausti nazist ishte në zhvillim, Lemkin shkroi për gjenocidin si “një plan i koordinuar veprimesh të ndryshme që synojnë shkatërrimin e themeleve thelbësore të jetës së grupeve kombëtare, me qëllimin për t’i zhdukur ato grupe” (Lemkin 1944: 79). Kur në vitin 1945 dolën imazhet nga kampet e vdekjes, termi u përdor me të drejtë për të përshkruar masakrën e hebrenjve evropianë nga Gjermania Naziste. Megjithatë, gjenocidi më i madh i dokumentuar mbetet kolonizimi i Amerikave, ku u zhdukën 95% e 75 deri në 100 milionë amerikanëve autoktonë (Stannard 1992: 266–268; Churchill 1997).
“Imperializmi dhe kolonializmi përbëjnë rrënjën e formave më të rënda të racizmit, përfshirë edhe atë ndaj popullit palestinez.”
Kthehem te “përkufizimi pune” i IHRA-s dhe te ilustrimet e bashkëngjitura. Nga një këndvështrim pozitiv, një referencë fillestare sugjeron njohjen e barazisë para ligjit – një temë thelbësore në të drejtën dhe të drejtat e njeriut:
“Kritika ndaj Izraelit, e ngjashme me atë që i drejtohet çdo vendi tjetër, nuk mund të konsiderohet si antisemitizëm,” thuhet në dokument.
Më vonë, duke vijuar të ngatërrojë një popull me një shtet, dokumenti sugjeron se antisemitizmi mund të përfshijë:
“zbatimin e standardeve të dyfishta duke i kërkuar Izraelit sjellje që nuk priten apo kërkohen nga asnjë komb demokratik tjetër.”
Po të ishte fjala për popullin hebre, kjo mund të kishte kuptim. Por parimi i barazisë para ligjit përgënjeshtrohet nga shumëçka që pason, veçanërisht për sa i përket shtetit të Izraelit.
Dokumenti sugjeron se kritikat e mëposhtme ndaj Izraelit janë në thelb të ndaluara, pasi konsiderohen “antisemite”:
• “Shënjestrimi i shtetit të Izraelit, i konceptuar si kolektivitet hebre”;
• “Mohimi i së drejtës së popullit hebre për vetëvendosje, p.sh. duke pretenduar se ekzistenca e shtetit të Izraelit është një përpjekje raciste”;
• “Krahasimi i politikave aktuale të Izraelit me ato të nazistëve.”
“Ideja se Izraeli nuk mund të jetë objekt kritikash si një ‘ndërmarrje raciste’ është një sugjerim absurd, që bie ndesh me vetë përmendjen nga IHRA e barazisë përpara ligjit.”
Çdo shtet që ushtron spastrime etnike dhe masakra ndaj civilëve, mbi bazë ideologjie racore, mund dhe duhet të kritikohet për këto krime të rënda. Asnjë shtet nuk mund të pretendojë imunitet nga kritika, pasi kjo do të inkurajonte krime edhe më të mëdha. Themelimi i shtetit të Izraelit përmes spastrimeve etnike është dokumentuar mirë (Pappe 2006); ndërsa një grup për të drejtat civile me bazë në Izrael ka dokumentuar mbi 65 ligje diskriminuese të krijuara nga shteti sionist (Adalah 2017).
“Themelimi i shtetit të Izraelit përmes spastrimit etnik është dokumentuar mirë.”
Sa i përket krahasimeve me Gjermaninë Naziste, është e vërtetë që shpesh përdoren krahasime të tepruara. Madje, ekzistojnë edhe batuta popullore për një diskurs të cekët politik që thotë: “Kushdo që nuk më pëlqen është Hitleri.” Megjithatë, kur një shtet demonstron:
(i) një ideologji racore që çnjerëzon një racë të supozuar si të ndryshme,
(ii) kryen masakra mbi bazën e kësaj ideologjie, dhe
(iii) angazhohet në spastrime të qëllimshme etnike,
atëherë krahasimet me regjime fashiste, përfshirë atë nazist, mund të jenë të justifikuara. Në fakt, këto krahasime mund të jenë të dobishme për të nxjerrë në pah krime të mëdha dhe për të krijuar ndjenjën e turpit tek ata që i arsyetojnë ato. Asgjë nga kjo nuk është unike për Izraelin, por të gjitha këto elementë janë të pranishëm në Izraelin e sotëm – një koloni hebreje kryesisht evropiane që, duke bllokuar çdo mundësi për një shtet arab të pandërprerë, është shndërruar në një shtet aparteidi.
Natyrisht, shumë hebrenj që mbështesin Izraelin – shpesh si një strehë për ata që kanë vuajtur persekutim në Evropë – nuk do ta pëlqejnë krahasimin mes Izraelit dhe shtetit fashist nazist që kreu gjenocid mbi komunitetin e tyre fetar. Por kjo shpesh është pasoja e praktikave kolonialiste, dhe Izraeli nuk është i vetmi në këtë aspekt. Edhe minoritetet e tjera evropiane të përndjekura dhe të varfra që emigruan në Australi, Kanada e Amerikë, morën pjesë në spastrimet dhe gjenocidet ndaj popujve autoktonë. Shumë hebrenj liberalë imagjinonin që kolonia izraelite mund të ishte një strehë për hebrenjtë evropianë të përndjekur. Por, ashtu si Albert Einstein, ëndërronin në mënyrë naive që kjo të ndodhte pa paragjykim ndaj popullsisë vendase palestineze (Jerome 2009).
“Izraeli është shndërruar në një shtet aparteidi.”
Çështja nëse shteti izraelit ka ushtruar praktika gjenocidale ndaj popullit palestinez është një temë e rëndësishme në debatin ndërkombëtar. Qendra Amerikane për të Drejtat Kushtetuese (CCR) ka përshkruar disa nga termat e këtij debati, duke cituar disa studiues që e mbështesin këtë akuzë – Martin Shaw, Francis Boyle, Ilan Pappe dhe i ndjeri Michael Ratner. Ata vunë në dukje se Journal of Genocide Studies, ndonëse publikoi edhe qëndrime kundërshtuese, refuzoi pretendimin se kjo pyetje ishte “e paligjshme” për t’u ngritur apo debatuar (CCR 2016: 3–5).
CCR gjithashtu theksoi se në vitin 2014 “dhjetëra të mbijetuar të Holokaustit” akuzuan Izraelin për “gjenocid” për shkak të sulmeve në Gaza, duke cituar edhe thirrjen e Amnesty International për Gjykatën Ndërkombëtare Penale që të hetojë dhe “të thyejë kulturën e pandëshkueshmërisë” në Izrael “që vazhdon të lehtësojë kryerjen e krimeve të luftës” (CCR 2016: 6–7).
Në vitin 2002, Deklarata e Durban-it (e Konferencës Botërore kundër Racizmit, Diskriminimit Racor, Ksenofobisë dhe Intolerancës së Ndërlidhur) shprehu shqetësim për “gjendjen e popullit palestinez nën okupim të huaj dhe njohu të drejtën e tij për vetëvendosje në një shtet të pavarur” (OHCHR 2002: 2, 29, 101).
Por mundësia për një shtet të tillë arab është varrosur nga administratat e njëpasnjëshme izraelite, duke krijuar një realitet aparteidi ku gjysma e popullsisë, për shkak të përkatësisë etnike, nuk gëzon të drejta të barabarta dhe në shumicën e rasteve as qytetari. Deklarata e Durban-it e dënoi aparteidin dhe gjenocidin si krime kundër njerëzimit (OHCHR 2002: 9, 17, 20, 37–38), dhe raporti më i fundit autoritativ i Kombeve të Bashkuara, hartuar nga juristët amerikanë Richard Falk dhe Virginia Tilley (2017), e bën të qartë se Izraeli është vërtet një “shtet aparteidi” dhe, si i tillë – një krim kundër njerëzimit – duhet të çmontohet. Ish-kryeministri izraelit Ehud Olmert (2007) e pranoi se “nëse vjen dita kur zgjidhja me dy shtete bie poshtë dhe përballemi me një lloj lufte për të drejta të barabarta në stilin e Afrikës së Jugut… atëherë Shteti i Izraelit ka marrë fund.”
Spastrimi i gjerë etnik nga Izraeli në vitet e fundit ka krijuar pikërisht këtë situatë. Në këtë kontekst, përpjekja për të përjashtuar Izraelin nga kritika për praktika raciste është një fyerje ndaj parimeve të antiracizmit dhe barazisë përpara ligjit.
“Izraeli është shndërruar në një ‘shtet aparteidi’ dhe, si i tillë – një krim kundër njerëzimit – duhet të çmontohet.”
Disa nga praktikat që IHRA i cilëson si “raciste” kanë të bëjnë me ndalimin e “mohimit të Holokaustit” dhe përjashtimin e komuniteteve hebraike nga kritika. Sipas dokumentit:
- Mohimi i faktit, përmasës, mekanizmave (p.sh., dhomat e gazit) apo qëllimit të gjenocidit të popullit hebre nga Gjermania Naziste dhe aleatët e saj gjatë Luftës së Dytë Botërore;
- Akuzimi i hebrenjve si popull, apo Izraelit si shtet, për shpikje apo ekzagjerim të Holokaustit;
- Akuzimi i qytetarëve hebrenj për besnikëri më të madhe ndaj Izraelit sesa ndaj kombeve të tyre;
- Dhe mbajtja e hebrenjve përgjegjës kolektivisht për veprimet e shtetit të Izraelit.
Nuk ka dyshim se përpjekja e Gjermanisë naziste për të kryer gjenocid mbi hebrenjtë evropianë ishte një krim i tmerrshëm që duhet të kujtohet. Por, nëse “mohimi” i Holokaustit duhet të jetë i kriminalizuar, siç ndodh në disa shtete evropiane, është një çështje tjetër. Mund të ketë nevoja afatshkurtra për të frenuar ringjalljen e racizmit fashist në Evropë. Megjithatë, shpallja e një “të vërtete zyrtare të sanksionuar nga shteti” dhe dënimi me burg i individëve apo shtypja e debateve historike mund të sjellë efekte të kundërta. Çfarë ka të keqe nëse shtetet ndihmojnë në edukimin popullor përmes muzeve dhe programeve shkollore, duke u mbështetur te provat, arsyetimi dhe hetimi?
Të rinjtë mësojnë më mirë nëpërmjet kërkimit sesa me dogma të dekretuara.
Për sa i përket ndalimit të diskutimeve kritike për komunitetet hebraike dhe organizatat e tyre, kjo mund të adresojë stereotipe negative, por ekzistojnë arsye të vlefshme pse komunitetet fetare dhe organizatat e tyre – qofshin publike apo sekrete – duhet të jenë objekt analize. Nëse për shembull nuk mund të diskutohet grupi i fshehtë “sayanim” i lidhur me Mossad-in sepse është një rrjet sekret hebraik, atëherë pse duhet të jetë e lejueshme të flasim për rrjete të fshehta katolike si Opus Dei, apo për grupe myslimane si Vëllazëria Myslimane?
Po ashtu, nëse është e pranueshme të diskutohet mbi përgjegjësinë e popullit gjerman për ngritjen e regjimit nazist (siç kanë bërë Johnson dhe Reuband, 2006), pse nuk mund të analizohet mbështetja e komuniteteve hebraike për shtetin e aparteidit në Izrael?
Privilegjimi i komuniteteve të caktuara në emër të të drejtave të njeriut dhe antiracizmit paraqet probleme serioze. Disa autorë të ndershëm, jo domosdoshmërisht armiq të hebrenjve, kanë vënë në dukje se një Izrael i racializuar është burimi më i madh i paragjykimeve antihebraike sot.
Kjo ishte edhe teza e gazetarit britanik Alan Hart në librin Zionism: The Real Enemy of the Jews, mik i ngushtë i ish-kryeministres izraelite Golda Meir. Ai argumentonte se krimet e Izraelit ndaj palestinezëve nxisin ndjenjat antihebraike në Evropë dhe Amerikë.
Në mënyrë të ngjashme, hebrenjtë religjiozë anti-sionistë ankohen se fajësohen për krimet e Izraelit. Rabini Yaakov Shapiro ka deklaruar se shpallja e Izraelit si “shteti-komb i popullit hebre” është “një koncept fals dhe i rrezikshëm për hebrenjtë në të gjithë botën” (TTJ 2018).
Historiku, mitet dhe të këqijat e racizmit evropian ndaj hebrenjve meritojnë padyshim vëmendje. Por racizmi në përgjithësi buron nga imperializmi dhe kolonializmi. Të lidhësh një shtet thelbësisht kolonial e racist si Izraeli me përkufizimin e racizmit ndaj hebrenjve është një shtrembërim i realitetit.
Përkufizimi “punues” i IHRA-s dhe ilustrimet që e shoqërojnë atë duhet të ridizenjohen nga e para./gazetaimpakt/ blackagendareport
