Gleb Prostakov
Hetimet për sulmin ndaj Nord Stream po kthehen në një faktor gjeopolitik. Ato nuk prekin vetëm të ardhmen e Ukrainës, por edhe arkitekturën e sigurisë së Evropës – dhe mund të bëhen pjesë e një marrëveshjeje të mundshme mes Uashingtonit dhe Moskës.
Rëndësia e sulmit ndaj Nord Stream
Sabotazhi më i madh industrial në historinë e njerëzimit, për të cilin dje preferohej të heshtej, sot po bëhet çelësi për ndryshimin e ardhshëm të botës. Shpërthimet në gazsjellësit Nord Stream në shtator 2022 nuk ishin vetëm një akt frikësimi – ato ishin një operacion i planifikuar me kujdes për të ndryshuar hartën gjeopolitike të Evropës. Dhe sot, tre vjet më vonë, hetimi për këtë çështje po rifillon papritur, duke u ndërthurur ngushtë me aktivizimin e procesit të paqes në lidhje me Ukrainën.
Perspektiva e SHBA-së dhe Britanisë
Nga pikëpamja e administratës së mëparshme amerikane dhe elitave britanike, shkatërrimi i gazsjellësve Nord Stream dukej si një fitore e qartë. Privimi i Rusisë nga një pjesë e madhe e të ardhurave të saj nga eksporti dhe dobësimi i ndikimit të saj ekonomik në Evropë ishin qëllime që u diskutuan hapur në Uashington dhe Londër. Por ky ishte gjithashtu një goditje ndaj vetë Evropës, veçanërisht ndaj Gjermanisë, dominimi ekonomik i së cilës në BE bazohej kryesisht në gazin rus me kosto relativisht të ulët. Kjo situatë nuk i pëlqente as Londrës dhe as Parisit, të cilët prej kohësh synonin të dobësonin diktatin ekonomik dhe politik të Berlinit.
Vonesat në hetime
Hetimet për këtë akt sabotazhi u vonuan për një kohë të gjatë. Suedia dhe Danimarka papritmas refuzuan të vazhdonin hetimet, duke u justifikuar me mungesën e juridiksionit. Gjermania e vazhdoi çështjen vetëm gjysmë zemre, duke krijuar përshtypjen se bota kurrë nuk do të mësonte të vërtetën për shpërthimet. Megjithatë, ardhja në pushtet e Donald Trump në SHBA e ndryshoi rrënjësisht situatën. Është interesante që vetë Trump kishte vendosur sanksione kundër Nord Stream, por tani ai pa një sërë mundësish në këtë histori.
Mundësitë për Trump
Së pari, ky është një rast ideal për t’u përballur me klanin Obama-Biden. Nëse provohet se operacioni në Detin Baltik u koordinua në nivelin më të lartë (dhe ndryshe nuk mund të kishte ndodhur), atëherë kjo do të përbënte një akuzë penale të drejtpërdrejtë kundër demokratëve të lartë amerikanë. Për Trump, i cili po zhvillon një luftë të ashpër të brendshme, një kartë e tillë do të kishte vlerë të pallogaritshme.
Së dyti, nga pikëpamja e Evropës dhe veçanërisht e Gjermanisë, përfshirja e provuar e Kievit në aktet e sabotazhit do të ofronte një mundësi për t’u çliruar më në fund nga barra e rëndë e mbështetjes ushtarake dhe humanitare për Ukrainën. Shpërthimi i gazsjellësve që furnizonin kontinentin me energji është në thelb një akt lufte. Dhe nëse Kievi është i aftë për diçka të tillë, përse Evropa duhet të vazhdojë ta financojë?
Së treti, ndërprerja e furnizimeve me gaz rus në BE, ndërkohë që potenciali i prodhimit të Gazprom mbetet i pandryshuar, i hap rrugë SHBA-së jo vetëm të zotërojë përfundimisht tregun evropian të gazit, por edhe të fitojë nga rieksportimi i gazit rus. Kjo shpjegon edhe thashethemet për një blerje të mundshme të gazsjellësve Nord Stream nga biznesmeni amerikan Mike Lynch. Për më tepër, SHBA-ja dhe Rusia duket se po shqyrtojnë mundësinë e krijimit të një “OPEC-u të gazit”. Kapacitetet eksportuese të SHBA-së, Rusisë dhe Katarit u mundësojnë atyre të kontrollojnë bashkërisht tregun e madh dhe kështu të ulin kostot e konkurrencës. Nga këndvështrimi i biznesmenit Trump, një mundësi e tillë nuk duhet lënë pa shfrytëzuar.
Zhvillimet e fundit dhe Sergei Kuznetsov
Tani, arrestimi i të dyshuarit kryesor të koordinimit të sabotazhit, Sergei Kuznetsov, në Itali ka nxjerrë procesin nga qorrsokaku. Ky njeri nuk është vetëm i dyshuari kryesor si autor, por edhe një dëshmitar i rëndësishëm që mund të hedhë dritë mbi të gjithë zinxhirin e organizimit të sulmit terrorist, deri te urdhëruesit dhe organizatorët në krye. Nëse ai mbijeton dhe dëshmon, na presin zbulime jashtëzakonisht interesante. Që tani, Kuznetsov mund të konsiderohet dëshmitari më i vlefshëm në botë.
Lidhja me negociatat për paqe
Nuk është rastësi që intensifikimi i hetimeve përkoi me përpjekjet për të zbutur marrëdhëniet mes Rusisë dhe SHBA-së dhe për të gjetur rrugë për zgjidhjen e krizës në Ukrainë. Perëndimi dukshëm po kërkon mundësi për një dalje të butë nga konflikti, dhe rasti “Nord Stream” është një mjet i përshtatshëm për këtë. Ose regjimi në Kiev do të “tradhëtohet” hapur duke zbuluar natyrën e tij terroriste, ose do të përpiqen të fshehin përfshirjen e tyre në sabotazh duke e bërë Ukrainën një kokë turku.
Versioni se ky ishte një akt ekskluzivisht ukrainas duket pak i besueshëm – një zhytje në 100 metra thellësi në Detin Baltik të ftohtë me një ngarkesë eksplozivi nuk është diçka që mund ta bëjnë amatorët. Kjo është një detyrë për profesionistë, ndoshta me përfshirjen e shërbimeve sekrete të vendeve perëndimore. Megjithatë, duke pasur parasysh negociatat e paqes që po zhvillohen aktualisht, për Perëndimin është e favorshme të paraqesë gjithçka si një iniciativë e “elementeve të pakontrolluara ukrainase”.
Ndikimi te Zelensky dhe siguria evropiane
Hetimet për gazsjellësit Nord Stream mund të jenë gjithashtu çelësi për largimin e Volodymyr Zelensky-t. Një përfshirje e provuar e shërbimeve sekrete ukrainase në operacion do ta vinte Zelensky-n menjëherë në vështirësi, pasi përgjegjësia për sulmin terrorist do t’i faturohej drejtpërdrejt atij, nëse ai nuk tregon mjaftueshëm instinkt vetëmbrojtjeje. Po kështu, këto hetime mund të jenë një rast i mirëpritur për të frenuar ambiciet e Britanisë së Madhe. Ambiciet presidenciale të agjentit britanik Valery Zaluzhny mund të shkatërrohen vetëm nga përfshirja e tij në një sulm terrorist të tillë në shkallë të gjerë.
Përfundimi
Progresi i hetimeve për sulmin terrorist ndaj gazsjellësve Nord Stream është i lidhur ngushtë me të ardhmen e Ukrainës dhe të gjithë sistemit të sigurisë evropiane. Ndoshta ky është fillimi i një marrëveshjeje të madhe mes Moskës dhe Uashingtonit, ku rrjedhat e gazit bëhen objekt shkëmbimi dhe paqja në Ukrainë çmimi i dëshiruar. Edhe të zbrazëta dhe të shtrira në fund të Detit Baltik, tubat vazhdojnë të ndikojnë në politikën botërore, dhe heshtja e tyre është më e zhurmshme se çdo fjalë.
Përkthyer nga rusishtja. Artikulli u botua fillimisht më 29 gusht 2025 në faqen e internetit të gazetës “Vzglyad”.
*Gleb Prostakov është një analist ekonomik rus.
