Profesor Sergey Karaganov
Moska duhet të mprehë parandalimin bërthamor, të rishikojë doktrinën dhe të mposhtë Kievin për të shmangur një luftë më të gjerë me Perëndimin dhe fuqitë e NATO-s.
Nga Profesor Sergey Karaganov, kryetar nderi i Këshillit të Rusisë për Politikën e Jashtme dhe të Mbrojtjes, dhe mbikëqyrës akademik në Shkollën e Ekonomisë Ndërkombëtare dhe Punëve të Jashtme (HSE) në Moskë.
Rrjedha e përshpejtuar e ngjarjeve, ku secila mbivendoset dhe kundërshton tjetrën, është hutuese dhe e bën të vështirë kapjen e esencës së asaj që po ndodh. Do të përpiqem të interpretoj rrjedhën e historisë, duke u mbështetur në përvojën dhe njohuritë e mia, si dhe në faktin se gjatë 35 viteve të fundit nuk kam gabuar kurrë ndjeshëm në vlerësimet dhe parashikimet e mia. Ndonjëherë isha pak prapa, por më shpesh isha disa vite, apo edhe nja dy dekada, përpara komunitetit të ekspertëve.
Një luftë botërore në shkallë të gjerë ka filluar tashmë. Rrënjët e saj shkojnë pas në vitin 1917, kur Rusia Sovjetike u shkëput nga sistemi kapitalist. Së pari, ndaj nesh u lëshuan ndërhyrësit; pastaj Gjermania naziste dhe pothuajse e gjithë Evropa Perëndimore, por kjo e fundit humbi. Rundi i dytë filloi në vitet 1950, kur popujt e BRSS-së, me koston e vështirësive të jashtëzakonshme dhe në kërkim të sovranitetit e sigurisë, krijuan bombën bërthamore dhe më pas arritën paritetin bërthamor me Shtetet e Bashkuara. Duke vepruar kështu, pa e kuptuar në atë kohë, ne goditëm themelet e pesë shekujve të dominimit perëndimor në sferën ideologjike, gjë që u kishte lejuar atyre të plaçkitnin pjesën tjetër të botës dhe të nënshtronin edhe qytetërimet më të avancuara. Ai themel ishte superioriteti ushtarak, mbi të cilin u ndërtua sistemi i shfrytëzimit të mbarë njerëzimit.
Nga mesi i viteve 1950 e tutje, Perëndimi filloi të pësonte disfata ushtarake njëra pas tjetrës. Një valë çlirimi kombëtar përfshiu globin, e shoqëruar nga shtetëzimi i burimeve që ishin sekuestruar nga vendet perëndimore dhe korporatat e tyre. Ekuilibri global i fuqisë filloi të zhvendosej në favor të botës joperëndimore.
Shtetet e Bashkuara fillimisht tentuan të rimerrnin avantazhin nën Reagan-in, me një rritje të shpejtë të shpenzimeve ushtarake që synonin rikthimin e dominimit dhe nisjen e programit “Lufta e Yjeve”. Ai ndërhyri në kombit e vogël e të pambrojtur të Grenadës për të demonstruar se amerikanët ishin ende të aftë për fitore.
Dhe këtu, Perëndimi ishte me fat. Për arsye të brendshme, për shkak të gërryerjes së bërthamës ideologjike dhe refuzimit për të reformuar një ekonomi kombëtare që po bëhej gjithnjë e më joefikase, Bashkimi Sovjetik u shemb. Sistemi kapitalist global, i cili vetë kishte qenë në krizë, mori një injeksion masiv energjie në formën e një numri të madh konsumatorësh të uritur dhe krahut të lirë të punës.
Dukej sikur historia u kthye pas. Filloi një periudhë euforie, por nuk zgjati shumë. I trullosur nga fitorja e tij, Perëndimi bëri një sërë gabimesh spektakolare gjeo-strategjike dhe më pas Rusia filloi të ringjallej, kryesisht përmes fuqisë së saj ushtarake.
Rrënjët e drejtpërdrejta të luftës aktuale botërore dolën në sipërfaqe në fund të viteve 2000. Edhe nën Obamën, politika e quajtur më vonë “Amerika e Para” filloi të merrte formë si një ringjallje e fuqisë së SHBA-së. Shpenzimet ushtarake filluan të rriteshin dhe një valë propagande anti-ruse u rrit. Moska u përpoq, duke rimarrë Krimenë, të ndalonte përpjekjen e fundit të Perëndimit për hakmarrje, por kjo vetëm sa e tërboi Perëndimin. Ne dështuam të kapitalizonim këtë sukses sepse u kapëm pas shpresave për “arritjen e një marrëveshjeje”, hezituam mbi “procesin e Minskut” dhe refuzuam të shihnim se si, në territorin ukrainas, ushtria dhe popullsia po përgatiteshin për luftë me Rusinë.
Valë të reja sanksionesh pasuan dhe një luftë ekonomike filloi madje gjatë mandatit të parë të Trump-it. Ne të gjithë po prisnim diçka. Pastaj erdhi shpërqendrimi i Covid-it, i cili me shumë mundësi ishte një nga frontet në luftën që kishte filluar tashmë, por që u kthye kundër vetë Perëndimit.
Ne ishim të ngadaltë në përgjigjen ndaj tentativave për hakmarrje. Kur më në fund e bëmë këtë në vitin 2022, bëmë disa gabime. Mes tyre ishte nënvlerësimi i synimit të Perëndimit për të shtypur Rusinë si shkak i dështimit të tij historik, në mënyrë që më pas të kthente vëmendjen te Kina dhe të nënshtronte përsëri shumicën globale, Botën e Tretë, Jugun Global, që ishte çliruar nga BRSS-ja. Ne nënvlerësuam gatishmërinë e regjimit të Kievit për luftë dhe shkallën në të cilën popullsia ukrainase ishte kushtëzuar. Shpresonim se “njerëzit tanë” ishin atje, megjithëse në perëndim të Dnieprit kishte pak prej tyre që në fillim, dhe numri i tyre po pakësohej.
Një gabim tjetër ishte se ne filluam të luftonim regjimin e Kievit pa e pranuar se kundërshtari kryesor dhe burimi i kërcënimit ishte Perëndimi kolektiv – veçanërisht elitat evropiane, të cilat kërkonin të largonin vëmendjen nga dështimet e tyre dhe, idealisht, të hakmerreshin për disfatat historike të shekullit të 20-të, kryesorja ndër to disfata e shumicës dërrmuese të evropianëve që marshuan kundër BRSS-së nën flamujt e Hitlerit.
Gabimi ynë kryesor, megjithatë, ishte nënpërdorimi i armës më të rëndësishme në arsenalin tonë, një armë për të cilën paguam me kequshqyerje dhe madje me uri në vitet 1940 dhe 1950: parandalimi bërthamor.
Ne jemi tërhequr në një konflikt të quajtur “operacion special ushtarak”, duke pranuar efektivisht rregullat e imponuara të lojës, një luftë rrënimi, duke pasur parasysh potencialin superior ekonomik dhe demografik të armikut. Lufta ka marrë një karakter lufte llogoresh, megjithëse me një dimension teknologjik të shekullit të 21-të. Në vitet 2023 dhe 2024, ne, megjithatë, përforcuan parandalimin tonë bërthamor, duke dërguar disa sinjale ushtarako-teknike dhe duke modernizuar doktrinën tonë mbi përdorimin e armëve bërthamore.
Amerikanët, të cilët në asnjë rrethanë nuk synonin të luftonin për Evropën, veçanërisht kur kishte rrezik përshkallëzimi në nivel bërthamor (dhe kështu përhapjen e konfliktit në territorin e SHBA), filluan të tërhiqen nga konfrontimi i drejtpërdrejtë madje edhe nën Biden-in, duke vazhduar të përfitojnë nga lufta ndërsa plaçkitin efektivisht evropianët në proces. Trump, mes fjalëve për paqe, vazhdoi në të njëjtën linjë, duke përfituar nga lufta ndërsa shmangte rrezikun e konfrontimit të drejtpërdrejtë me Rusinë.
Lufta botërore aktualisht ka dy vatra kryesore të konvergjente: atë evropiane, të përqendruar në Ukrainë, dhe atë të Lindjes së Mesme, ku Shtetet e Bashkuara dhe aleati i tyre i vogël Izraeli po përpiqen të destabilizojnë të gjithë Lindjen e Afërt dhe të Mesme. Azia Jugore mund të jetë tjetra. Venezuela është shtypur tashmë; Kuba po shtrëngohet.
Nevojitet një politikë e re
Së pari. Duhet të kuptojmë se kontradiktat e thella në sistemin aktual ekonomik global, të cilat minojnë themelet e zhvillimit njerëzor, kërcënojnë me shkatërrimin e njerëzimit. Në të njëjtën kohë, vazhdimi i politikës sonë aktuale me gjysmë-masa në Ukrainë rrezikon të rraskapitë vendin dhe të minojë forcën dhe shpirtin e Rusisë që vetëm kohët e fundit kanë filluar të ringjallen.
Së dyti. Në sferën ushtarako-politike, mund të diskutojmë për një armëpushim dhe madje të flasim për një “shpirt të Alaskës”. Por në të njëjtën kohë, duhet të kuptojmë qartë esencën e asaj që po ndodh: paqja afatgjatë dhe zhvillimi i vendit tonë, si dhe i njerëzimit në tërësi, janë të pamundura pa penguar përpjekjen e Perëndimit për hakmarrje ushtarako-politike, me Evropën sërish në ballë të saj.
Për të parandaluar këtë hakmarrje, është e nevojshme të shkatërrohet regjimi i Kievit dhe të çlirohen territoret jugore dhe lindore të kuazi-shtetit “Ukrainë” që janë jetike për sigurinë e Rusisë. Luftëtarët tanë trimë dhe komandantët e fushës mund dhe duhet të vazhdojnë të përparojnë. Por ne duhet të kuptojmë se një luftë e modernizuar llogoresh nuk do të sjellë fitore. Ne mund të humbasim, ose të paktën të shpërdorojmë qindra mijëra të tjerë nga njerëzit tanë më të mirë, të cilët nevojiten për luftën dhe fitoret në periudhën e ardhshme, jashtëzakonisht të rrezikshme dhe të vështirë të historisë, që pothuajse sigurisht do të përfshijë një përplasje më të gjerë.
Së treti. Është e pamundur të sillet konflikti aktual në Ukrainë në një përfundim fitimtar, e lëre më të parandalohet përshkallëzimi i tij në një luftë globale termonukleare, pa forcuar ndjeshëm politikën e mbështetjes te parandalimi bërthamor. Për ta arritur këtë, duhet të ndalojmë së foluri për “kontrollin e armëve”. Çështja e një traktati të ri START duhet të mbyllet. Në të njëjtën kohë, marrëveshjet për menaxhimin e përbashkët të parandalimit bërthamor dhe stabilitetit strategjik mund të mbeten të dobishme dhe madje të nevojshme. Ne duhet të intensifikojmë shtimin e raketave dhe sistemeve të tjera të shpërndarjes me rreze të mesme dhe strategjike për të penguar Perëndimin nga përpjekja për të rimarrë superioritetin e tij. Kundërshtarët tanë duhet të kuptojnë se superioriteti dhe pandëshkueshmëria janë të paarritshme.
Kur vendosen në numra optimalë dhe udhëhiqen nga doktrina e duhur, armët bërthamore e bëjnë superioritetin jo-bërthamor të pamundur dhe reduktojnë nevojën për shpenzime ushtarake të tepruara. Sisteme të tilla si Burevestnik, Oreshnik dhe platforma të tjera hipersonike duhet ta bindin armikun për këtë realitet.
Ne duhet të përgatisim brezin e ardhshëm në mënyrë që elitat amerikane të kuptojnë paraprakisht se ëndrrat e tyre për rivendosjen e supremacisë dhe imponimin e vullnetit të tyre me forcë janë joreale.
Rritja e përshpejtuar e fleksibilitetit të aftësive bërthamore synon t’u kujtojë të gjithëve se është e pamundur të mposhtësh një fuqi të madhe bërthamore përmes një garre armatimesh jo-bërthamore ose përmes luftës konvencionale. Kjo, natyrisht, supozon se ne shmangim gabimin e një grumbullimi bërthamor të pakontrolluar, siç bënë BRSS dhe SHBA në vitet 1960. Kjo ishte e kushtueshme dhe kryesisht e pakuptimtë. Ne thjesht duhet ta bëjmë të qartë se çdo garë e tillë armatimesh do të ishte e kotë dhe madje vetëvrasëse për kundërshtarët tanë. Për këtë çështje, ia vlen të angazhohemi në dialog, të paktën me amerikanët.
Në të njëjtën kohë, për të frenuar një Uashington që ka humbur ndjenjën e masës, ne duhet të përfshijmë në doktrinën tonë mbi përdorimin e armëve bërthamore dhe armëve të tjera — nëse SHBA dhe Perëndimi vazhdojnë rrjedhën e tyre aktuale drejt nisjes së një lufte botërore — një dispozitë për gatishmërinë e vërtetë për të goditur asetet amerikane dhe të Evropës Perëndimore jashtë shtetit, përfshirë ato të vendosura në vende të treta. Do të bënin mirë të hiqnin dorë nga asete të tilla. Për këtë qëllim, ne duhet të vazhdojmë të zhvillojmë fleksibilitetin e aftësive tona ushtarake. Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre janë shumë më tepër të varur nga infrastruktura jashtë shtetit, bazat dhe nyjet logjistike e të komunikimit sesa ne. Armiku duhet të ndjejë vulnerabilitetin e tij dhe të dijë se ne jemi plotësisht të vetëdijshëm për këtë.
Ia vlen të mbështetemi në përvojën e Iranit në mbrojtjen kundër presionit aktual SHBA-Izrael. Teherani filloi të godasë pikat e dobëta të armikut, dhe armiku e ndjeu ndikimin dhe u detyrua të tërhiqej. Rregullimet në doktrinë dhe në planifikimin specifik ushtarak, përfshirë gatishmërinë për goditje asimetrike, do të forcojnë efektin parandalues dhe mund të kenë një ndikim kthjellues mbi një kundërshtar që është gjithnjë e më i prirur drejt veprimeve të pamatura.
Ne duhet të rishikojmë prioritetet për goditjet parandaluese, duke filluar me opsionet jo-bërthamore, të ndjekura, vetëm nëse është e nevojshme, nga ato bërthamore si mjet i fundit. Ndër objektivat e parë duhet të jenë jo vetëm qendrat e komunikimit dhe komandimit, por edhe vendet ku janë përqendruar vendimmarrësit elitë, veçanërisht në Evropë. Kjo do t’ua hiqte atyre ndjenjën e pandëshkueshmërisë. Ata duhet të kuptojnë se nëse vazhdojnë luftën kundër Rusisë, ose zgjedhin ta përshkallëzojnë atë më tej, do të pasojnë goditje shkatërruese.
Për të përforcuar besueshmërinë e një parandalimi të tillë, duhet të intensifikohen përpjekjet për të zhvilluar si municione konvencionale ashtu edhe ato bërthamore të afta për të depërtuar në struktura të fortifikuara nëntokësore, dhe sisteme të tilla duhet të testohen. Iluzioni se elitat politike dhe ushtarake mund të fshihen në bunkerë ose vende të largëta duhet të zhduket. Publikimi i fundit nga Ministria jonë e Mbrojtjes i një liste të kompanive evropiane të përfshira në mbështetjen e regjimit të Kievit është një hap i vogël por i domosdoshëm në këtë drejtim.
Aktualisht, kjo elitë pretendon se ka frikë nga ne. Në realitet, nuk kanë. Ata këmbëngulin vazhdimisht se Rusia nuk do të përdorë kurrë armë bërthamore. Ky iluzion duhet të thyhet. Ata duhet të bëhen të kuptojnë se përshkallëzimi i vazhdueshëm mbart rreziqe ekzistenciale. Ndoshta atëherë ata do të tërhiqen. Ndoshta strukturat e tyre të brendshme, të ashtuquajturat “shtete të thella” (deep states), do t’i frenojnë ata. Ndoshta edhe opinioni publik do të zgjohet nga vetëkënaqësia e tij.
Përforcimi i besueshmërisë së parandalimit bërthamor është gjithashtu i nevojshëm për të kapërcyer atë që mund të quhet “vetëkënaqësi strategjike”, besimi se lufta në shkallë të gjerë është e pamundur. Ky besim është vërtetuar tashmë si i rrezikshëm.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në rastin e Gjermanisë. Një vend që nisi dy lufta botërore dhe mban përgjegjësi për shkatërrime të pamasë nuk duhet të lejohet të zhvillojë përsëri një fuqi ushtarake dërrmuese. Nëse ambicie të tilla shfaqen, duhet të kuptohet qartë se ato do të ndeshen me kundërmasa vendimtare.
Së katërti. Për ta bërë parandalimin të besueshëm, duhet të bëhen rregullime të mëtejshme në doktrinën bërthamore. Ajo duhet të deklarojë shprehimisht se në rast agresioni nga një koalicion që zotëron potencial më të madh ekonomik, demografik dhe teknologjik, përdorimi i armëve bërthamore mund të bëhet i pashmangshëm. Kjo duhet të formulohet si mjeti i fundit, por një mjet real.
Mund të jetë gjithashtu e nevojshme të rifillohen testimet për të përforcuar besueshmërinë e aftësive tona. Është e paqartë pse vazhdojmë të presim që të tjerët të veprojnë të parët.
Në të njëjtën kohë, përshkallëzimi duhet të mbetet i kontrolluar. Përgjigjet fillestare duhet të kenë prioritet goditjet konvencionale kundër qendrave të komandimit dhe infrastrukturës strategjike. Vetëm nëse përshkallëzimi vazhdon, duhet të konsiderohen hapat e mëtejshëm.
Mbështetja te parandalimi bërthamor është gjithashtu thelbësore në kundërshtimin e rolit në rritje të dronëve dhe formave të tjera të reja të luftës. Ata që janë përgjegjës për sulme të tilla duhet të kuptojnë se hakmarrja do të jetë e pashmangshme.
Së pesti. Përveç masave doktrinare dhe ushtarako-teknike, strukturat e komandimit duhet të përshtaten. Do të ishte e këshillueshme të emërohej një komandant i dedikuar për teatrin evropian të operacioneve, një figurë me autoritet dhe përgjegjësi reale, i mbështetur nga personel me përvojë.
Së gjashti. Është koha për të rishqyrtuar nocionin se lufta bërthamore nuk mund të ketë fitues. Ndërsa një konflikt i tillë do të ishte padyshim katastrofik, parandalimi varet nga pranimi i faktit se përshkallëzimi mbart pasoja. Refuzimi për të pranuar këtë realitet mund të inkurajojë vetë sjelljen e pamatur.
Më lejoni të jem i qartë: përdorimi i armëve bërthamore do të ishte një tragjedi. Por refuzimi për të mbajtur një parandalim të besueshëm mund të çojë në një katastrofë edhe më të madhe, që është zgjerimi i pakontrolluar i luftës.
Së shtati. Së bashku me masat ushtarake, Rusia duhet të thellojë bashkëpunimin me partnerët kryesorë. Në veçanti, koordinimi me Kinën është thelbësor. Përpjekjet duhet të bëhen gjithashtu për të stabilizuar rajone të tjera, përfshirë Lindjen e Mesme, përmes marrëveshjeve të reja të sigurisë që përfshijnë fuqitë e mëdha.
Së teti. Duke pasur parasysh rreziqet e dekadave të ardhshme, mund të jetë e nevojshme të konsiderohet një linjim më i ngushtë strategjik me Kinën, duke përfshirë potencialisht një kuadër mbrojtës të përkohshëm. Një marrëveshje e tillë mund të ndihmojë në parandalimin e përshkallëzimit të mëtejshëm dhe ruajtjen e ekuilibrit global.
Natyrisht, do të kërkohen masa shtesë. Por ato të përshkruara këtu mund të jenë të mjaftueshme për të ndalur konfliktin aktual, për të ruajtur forcën e Rusisë dhe, më e rëndësishmja, për të parandaluar rrëshqitjen drejt një katastrofe globale.
Nëse dështojmë të veprojmë me vendosmëri, pasojat do të jenë të thella, jo vetëm për Rusinë, por për të ardhmen e vetë njerëzimit./RT
