Nga Adamu B. Garba II
Ndërsa Irani dhe koalicioni Izrael-SHBA vazhdojnë të shkëmbejnë goditje me raketa dhe kriza në Lindjen e Mesme përshkallëzohet, Teherani duket se e ka neutralizuar në mënyrë efektive kapacitetin e shteteve të Gjirit për të reaguar. Strategjia iraniane po zbatohet me një saktësi që pasqyron dekada përgatitjeje. Ajo është dyplanëshe: së pari, të mbingarkojë bazat ushtarake amerikane në rajonin e Gjirit (një përpjekje që duket se po rezulton e suksesshme deri tani) dhe së dyti, të kthehet drejt instalimeve detare me synimin për të imponuar mbylljen e Ngushticës së Hormuzit. Është një bast i madh strategjik i projektuar për të riorganizuar rrjedhat globale të energjisë.
Nëse Irani arrin ta mbyllë Ngushticën e Hormuzit, pasojat do të ndihen shumë përtej Gjirit. Kina dhe Rusia mund të gjenden me pak zgjedhje tjetër përveçse të hyjnë në përplasje. Afërsisht 40% e naftës së Kinës kalon përmes kësaj rruge të ngushtë detare dhe 20% e furnizimit të saj vjen nga vetë Irani. Nëse Pekini lejon që kjo ngushticë të bllokohet, pasojat do të ishin të rënda jo vetëm për Kinën, por edhe për Japoninë dhe Indinë, ekonomitë e të cilave do të paralizoheshin.
Si rrjedhojë, mund të parashikojmë që Kina, Rusia, Pakistani dhe Koreja e Veriut të rreshtohen në mbështetje të Iranit, ndërsa India dhe Japonia ka gjasa të mbështesin koalicionin kundërshtar. Është gjithashtu e arsyeshme të pritet që forcat Houthi të mbështetura nga Irani të lëvizin drejt mbylljes së korridorit të Detit të Kuq, duke ndërprerë në mënyrë efektive dërgesat e naftës drejt Evropës përmes Kanalit të Suezit. Bota atëherë do të përballej me një skenar ku si arteria lindore ashtu edhe ajo perëndimore e furnizimit global me naftë do të ngushtoheshin. Në këtë rast, a do të kalojë Gjiri i Guinesë, i konsideruar prej kohësh periferik, në qendër të gjeopolitikës globale?
Dilema e Nigerisë
Nigeria, që zotëron një nga rezervat më të mëdha energjetike në Afrikë, mund të bëhet një vend me interes të veçantë strategjik – një burim alternativ nafte për koalicionin që kundërshton Iranin. Por Nigeria nuk është e vetme. Angola, Gana, Guinea Ekuatoriale dhe Kameruni gjithashtu qëndrojnë mbi rezerva të konsiderueshme. Së bashku, Gjiri i Guinesë përfaqëson një nga qendrat energjetike më pak të shfrytëzuara, por njëkohësisht më strategjikisht të rëndësishme në botë. Për dekada, ky rajon ka qenë në hije të Lindjes së Mesme, por kombinimi i paqëndrueshmërisë në rritje në Gjirin Persik dhe vëmendja e re ndaj potencialit energjetik të Afrikës sugjeron se Gjiri i Guinesë së shpejti mund të kalojë nga periferia në qendër të politikës globale të energjisë.
E vërteta është se Nigeria gjendet në një situatë klasike Catch-22. Nga njëra anë, ajo ka mundësinë të shfrytëzojë rezervat e saj të naftës për t’u bërë një pikë kyçe globale – një furnizues i aftë për të stabilizuar tregjet në kohë krize. Nga ana tjetër, ajo rrezikon të bëhet një fushë beteje për luftëra me ndërmjetës, sabotime dhe manipulime gjeopolitike. Historia ofron mësime të rënda: shtetet e pasura me burime shpesh bëhen arena të konkurrencës mes fuqive të mëdha. Vendet e rreshtuara me Teheranin pothuajse me siguri do të përpiqen të pengojnë çdo përpjekje për të kanalizuar naftën nigeriane drejt forcave të koalicionit. Pirateria në Gjirin e Guinesë, kryengritja në Deltën e Nigerit dhe operacionet e fshehta nga aktorë të jashtëm mund të përdoren të gjitha për të destabilizuar rajonin dhe për të penguar që ai të bëhet një alternativë e besueshme ndaj furnizimit nga Lindja e Mesme.
Pozicioni i Nigerisë është i pasigurt. Rezervat e saj të naftës janë të mëdha, por infrastruktura e saj është e brishtë.
Tubacionet mbeten të cenueshme ndaj sabotimit, rafineritë janë të vjetruara dhe sfidat e qeverisjes vazhdojnë. Korrupsioni, joefikasiteti burokratik dhe paqëndrueshmëria politike kanë minuar prej kohësh aftësinë e Nigerisë për të përfituar plotësisht nga pasuria e saj e burimeve. Megjithatë, në momente krize, shpesh lind edhe mundësia. Nëse Nigeria arrin të stabilizojë sektorin e saj energjetik dhe, edhe më e rëndësishme, të sigurojë rrugët e saj detare, ajo mund të transformojë pozitën e saj gjeopolitike. Gjiri i Guinesë, dikur i konsideruar periferik, mund të bëhet një shtyllë themelore e diversifikimit global të energjisë.
Rreziqet shtrihen përtej Nigerisë. Rezervat në ujëra të thella të Angolës, fushat në zhvillim në det të hapur të Ganës dhe potenciali për gaz natyror të lëngshëm (LNG) i Guinesë Ekuatoriale, së bashku formojnë një tampon strategjik kundër paqëndrueshmërisë së Lindjes së Mesme. Por pa bashkëpunim rajonal, këto mundësi mund të shpërdorohen. Pasiguria detare, institucionet e dobëta dhe ndërhyrja e jashtme rrezikojnë ta fragmentojnë, në vend që ta bashkojnë, potencialin energjetik të Gjirit të Guinesë. Koalicioni që kundërshton Iranin duhet të kuptojë se sigurimi i rrugëve të reja dhe i naftës nigeriane nuk është thjesht çështje kontratash dhe ngarkesash – është çështje gjeopolitike, që kërkon investime në siguri, infrastrukturë dhe qeverisje.
Në përmbledhje, e ardhmja energjetike e Nigerisë mishëron si premtim ashtu edhe rrezik. Në skenarin më të mirë, ajo bëhet një furnizues stabilizues, duke e ankoruar Gjirin e Guinesë si një alternativë të besueshme ndaj naftës së Lindjes së Mesme. Në skenarin më të keq, ajo bie pre e sabotimit, korrupsionit dhe manipulimit gjeopolitik, duke përforcuar paqëndrueshmërinë në vend që ta zvogëlojë atë. Vendimet e Nigerisë do të jenë vendimtare. Në dramën që po shpaloset të politikës globale të energjisë, Gjiri i Guinesë mund të rezultojë të jetë skena vendimtare.
Riorganizimi gjeopolitik
Le të shqyrtojmë panoramën më të gjerë. Nëse Irani mbyll Ngushticën e Hormuzit dhe Houthit mbyllin korridorin e Detit të Kuq, Evropa do të jetë e dëshpëruar për alternativa. Rezervat e Detit të Veriut po pakësohen dhe varësia nga Rusia është politikisht e papranueshme. Opsioni i vetëm i realizueshëm është Afrika Perëndimore. Nafta Bonny Light e Nigerisë, e vlerësuar për përmbajtjen e ulët të squfurit, papritmas do të bëhej e domosdoshme. Rezervat në ujëra të thella të Angolës do të shfrytëzoheshin me urgjencë. Fusha Jubilee e Ganës do të fitonte një rëndësi të re.
Por kjo linjë shpëtimi nuk do të jetë e pakontestuar. Rusia, megjithëse e rreshtuar me Iranin, mund të përfitojë paradoksalisht nga çmimet më të larta të naftës, por nuk do të dëshironte që Evropa të gjente alternativa. Kina, e varur nga nafta e Gjirit, mund të përpiqet të sigurojë për vete furnizimet nga Afrika Perëndimore, duke shfrytëzuar investimet e saj në nismën Belt and Road.
Megjithatë, Gjiri i Guinesë tashmë është i goditur nga pirateria, duke e bërë një nga zonat detare më të rrezikshme në botë. Nëse fuqitë globale fillojnë të mbështeten në naftën e tij, rreziqet do të rriten në mënyrë eksponenciale. Komanda Amerikane për Afrikën mund të zgjerojë praninë e saj dhe Kina, tashmë e investuar në portet afrikane, mund të vendosë mjete detare për të siguruar linjat e saj të furnizimit.
Afrika Perëndimore në tërësi duhet të përgatitet. Gana, me sektorin e saj në zhvillim të naftës, duhet të sigurojë fushat e saj; Angola duhet të shfrytëzojë rezervat e saj në ujëra të thella; Guinea Ekuatoriale dhe Kameruni duhet të koordinohen me Nigerinë për të siguruar sigurinë detare. Komuniteti Ekonomik i Shteteve të Afrikës Perëndimore (ECOWAS) duhet të ngrihet në lartësinë e momentit, duke u shndërruar nga një bllok rajonal në një aktor strategjik në politikën globale të energjisë.
Basti i Iranit në Ngushticën e Hormuzit mund të riorganizojë rrjedhat globale të energjisë dhe korridori i Detit të Kuq mund të mbyllet. Evropa, India dhe Japonia do të detyroheshin të shikonin drejt jugut, drejt Gjirit të Guinesë. Nigeria, Angola, Gana dhe fqinjët e tyre papritmas do të bëheshin të pazëvendësueshëm, por të qenit i pazëvendësueshëm sjell edhe konkurrencë dhe përplasje, që do të thotë se Gjiri i Guinesë mund të bëhet fusha e ardhshme e betejës së fuqive globale./gazetaimpakt/rt
