Nga Robert Inlakesh
Me një buzëqeshje në fytyrë, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu shpalli atë që e quajti një marrëveshje historike me Egjiptin. Një kontratë prej 34.7 miliardë dollarësh për eksport gazi, e cila u paraqit si dëshmi e “dominimit” të Tel Avivit dhe si një shpërblim për gjenocidin e kryer në Gaza.
Përtej pasojave të drejtpërdrejta mbi çështjen palestineze – që kanë ngjallur dënim të gjerë publik – ndoshta elementi më i anashkaluar i kësaj marrëveshjeje është ajo që nënkupton për vetë Kajron dhe për çështjen më të gjerë të normalizimit arab.
Egjipti ka qenë dikur qendra kulturore dhe politike e rajonit MENA, duke ushtruar ndikim të madh në botën arabe dhe duke përbërë një sfidë reale ndaj dominimit izraelit. Në vitin 1973, ushtria egjiptiane arriti të rimarrë përkohësisht Gadishullin e Sinait, i cili ndodhej nën pushtim të paligjshëm që prej vitit 1967.
Megjithatë, pas luftës – e cila përfundimisht çoi në rimarrjen nga regjimi sionist të territoreve të pushtuara si nga Egjipti ashtu edhe nga Siria, dy shtete që kishin nisur një sulm të përbashkët surprizë – rrugët e këtyre vendeve u ndanë. Presidenti egjiptian Anwar Sadat vendosi ta përdorte potencialin ushtarak të Egjiptit si levë për të nënshkruar një marrëveshje normalizimi, duke zgjedhur rrugën diplomatike për rikthimin e territoreve.
Ashtu si në rastin e të gjitha udhëheqjeve që synojnë normalizimin, dëshira për të njohur entitetin pushtues lidhet me përpjekjen për të fituar favorin e Uashingtonit dhe për t’u rreshtuar me axhendën e tij rajonale, zakonisht e nxitur nga stimuj ekonomikë dhe të sigurisë.
Në rastin e Kajros, marrëveshja e normalizimit ishte më e rëndësishmja nga të gjitha, si për nga territori i rikthyer ashtu edhe për miliardat e ndihmës amerikane që pasuan. Miliarda dollarë nga taksapaguesit amerikanë iu dhanë Egjiptit nga administrata Carter, duke e bërë atë përfituesin e dytë më të madh të ndihmës së huaj pas Izraelit.
Egjipti arriti të rimarrë Sinain dhe hapi rrugën për mundësi të shumta investimi, përfshirë heqjen e kufizimeve që më parë i ishin vendosur nga Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, pavarësisht se Sadati e përdori me efikasitet pozicionin e tij dhe përfitoi avantazhe konkrete, rezultati përfundimtar ishte larg asaj që ai pretendonte se synonte.
Sadati u vra më pas, duke i hapur rrugë diktaturës së Hosni Mubarakut. Ky i fundit do ta thellonte edhe më tej rreshtimin e Egjiptit me Perëndimin, duke zbatuar reforma neoliberale ekonomike nga fundi i viteve ’80 deri në rrëzimin e regjimit të tij në vitin 2011.
Këto reforma sollën rritje ekonomike vetëm në letra, ndërsa zgjeruan hendekun mes të pasurve dhe të varfërve, përqendruan pasurinë dhe thelluan pabarazinë sociale. Shumica e këtyre politikave u diktuan nga programet e rregullimit strukturor të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) dhe Bankës Botërore, duke nënkuptuar më shumë privatizim, deregulim dhe shkurtime në shpenzimet publike.
Në këtë kontekst, regjimi i Mubarakut nënshkroi edhe një marrëveshje për eksport gazi me Izraelin. Por kjo nuk ishte një marrëveshje e zakonshme: ajo ishte një skemë korruptive, e koordinuar mes biznesmenëve egjiptianë dhe izraelitë, që çoi në zhvatjen e burimeve natyrore të vendit për një çmim qesharak.
Në atë kohë, gazi shitej deri në 12.60 dollarë për milion njësi termike britanike (MBTU), ndërsa Egjipti ia shiste gazin kompanisë East Mediterranean Gas për vetëm 1.50 dollarë. Rezultati ishte që partnerë biznesi të korruptuar u pasuruan, ndërsa Egjipti humbi rreth 11 miliardë dollarë. Në thelb, marrëveshja i siguroi regjimit sionist gaz jashtëzakonisht të lirë dhe garantoi që populli egjiptian të mos përfitonte asgjë nga pasuritë e veta.
Sot, nën udhëheqjen aktuale egjiptiane të Abdel-Fattah el-Sisit, vendi ka përmbysur drejtimin e tubacionit të gazit dhe tani do ta blejë gazin nga regjimi pushtues në veri. Pikërisht për këtë arsye kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu organizoi një konferencë të posaçme për shtyp, duke e shpallur marrëveshjen me një buzëqeshje të gjerë në fytyrë. Kjo është marrëveshja më e madhe e eksportit që Izraeli ka nënshkruar ndonjëherë dhe vjen si shpërblim për gjenocidin.
Kjo marrëveshje është gjithashtu një shenjë kapitullimi të plotë. Izraelitët kanë shkelur Marrëveshjen e Kamp Dejvidit duke pushtuar korridorin Filadelfia në Gaza, kanë kryer sulme ajrore në Sinai dhe madje kanë vrarë ushtarë egjiptianë që prej 7 tetorit 2023.
Kur ushtria egjiptiane filloi të grumbullonte forca në Sinai, think-tank-e pro-izraelite me bazë në Uashington nisën të ndërtonin narrativën që do të justifikonte një pushtim izraelit të territorit.
Në shtator të vitit 2024, Fondacioni për Mbrojtjen e Demokracive (FDD), me seli në Uashington, publikoi një raport ku akuzonte Kajron për ndihmë ndaj Hamasit përmes infrastrukturës së tuneleve që çonin në Gaza. Pretendimi ishte se vendi i Afrikës Veriore po i mundësonte lëvizjes palestineze të rezistencës zgjerimin e kapaciteteve të saj ushtarake — diçka që më vonë u provua fizikisht e pamundur nga vetë ushtria sioniste.
Figura të njohura izraelite gjithashtu nxitën retorikë lufte në fund të vitit 2024, teksa lëvizja e kolonëve izraelitë vazhdon të kërkojë ri-pushtimin e Gadishullit të Sinait. Javën e kaluar, një drejtues i komunitetit ilegal të kolonëve në al-Khalil të pushtuar, Yishai Fleisher, publikoi madje një video në rrjete sociale duke mbështetur hapur këtë ide.
Edhe pse situata aktuale politike nuk lejon një pushtim sionist të territorit egjiptian — ashtu siç kemi parë në Sirinë jugore gjatë vitit të fundit — momenti që do të krijohet një mundësi e tillë, pushtimi i tokave të reja do të ndodhë.
Ajo që i ka ndodhur kombit që dikur udhëhiqte botën arabe është historia e trishtë, por e pashmangshme, e normalizimit me Izraelin dhe kapitullimit ndaj kërkesave amerikane. SHBA e lidhi Egjiptin me ndihma masive financiare, më pas kërkoi reforma dhe e detyroi ushtrinë egjiptiane të blinte pajisje ushtarake në mënyrë kaotike nga një gamë e gjerë vendesh. FMN dhe Banka Botërore ofruan kredi, por më pas kërkuan riformatimin e shtetit sipas modelit të tyre. Kur ky proces vazhdon për një kohë të gjatë, i kombinuar me marrëveshje biznesi që grabisin popullin, krijohet një sistem i nënshtruar dhe i varur nga SHBA.
Pavarësisht investimeve nga vendet e Gjirit dhe të tjerë, ndërtimit të komplekseve luksoze dhe komuniteteve të reja për të pasurit, si dhe projekteve të tjera në zhvillim, Egjipti si shtet mbetet vazhdimisht në një gjendje të brishtë. Fatkeqësisht, ai po rrëshqet edhe më tej drejt rënies sesa më parë, ndërsa rreziqet e sigurisë që burojnë nga kjo situatë rriten në mënyrë eksponenciale.
Prandaj, Egjipti shërben si modeli i normalizimit. Ajo që është ndoshta më shqetësuese janë pasojat për vendet e tjera që ndjekin të njëjtën rrugë. Sepse Egjipti, siç u përmend më sipër, hyri në normalizim nga një pozicion relativisht i fortë: ai rifitoi territor dhe mori miliarda dollarë ndihma të huaja.
Sot, entiteti sionist kërkon normalizim edhe me Libanin dhe Sirinë, dy vende që ndodhen në pozita dobësie dhe që do të detyrohen të bëjnë lëshime për të arritur një marrëveshje, pa përfituar asgjë në këmbim. SHBA do të bëjë shumë më pak për t’i ndihmuar sesa bëri për Egjiptin. Dhe edhe pse egjiptianët kishin dikur karta për të luajtur, shikoni se ku kanë përfunduar sot./gazetaimpakt
