Trita Parsi
Unë shoh tre motivime të mundshme pas përpjekjes për atentat:
- Izraeli po përpiqet të “shuhejë” rrugët e Trump-it: Larijani nuk ishte vetëm një figurë kyçe brenda regjimit që kishte dalë si ndërtues kryesor i konsensusit, por gjithashtu dikush që favorizonte bisedimet me SHBA-në dhe që mund të ndërtonte konsensus brenda sistemit për një “dalje” iraniane në të ardhmen. Ai gjithashtu favorizonte de-eskalimin me vendet e GCC-së dhe mbështeste mesazhin e Pezeshkian-it mbi këtë pikë (edhe pse jo faljen). Kishte disa përpjekje nga Larijani për të folur direkt me zyrtarë të lartë të Trump-it në dhjetor, për shembull, për të parandaluar luftën. Izraelitët duan që lufta të vazhdojë për të degraduar më tej kapacitetet ushtarake të Iranit dhe për të ndryshuar balancën në rajon në favor të Izraelit për vite me radhë. Ata kanë luftuar për më shumë se dy dekada që SHBA të hyjë në një luftë të plotë me Iranin, dhe pasi kanë arritur këtë qëllim, nuk duan që Trump ta ndalë luftën. Pa figura si Larijani në sistemin iranian, rrugët e Trump-it për të përfunduar luftën u bënë më të ngushta.
- Strategjia SHBA/Izrael mund të po kthehet drejt “dekapitimit të regjimit”: Arsyeja për këtë është se po bëhet gjithnjë e më e qartë se ri-hapja ushtarake e Ngushticës së Hormuzit është shumë e rrezikshme, dhe nuk ka një koalicion ndërkombëtar të gatshëm ta mbështesë Trump-in. Por nga perspektiva e Trump-it, ngushtica duhet të ri-hapet për shkak të ndikimit në tregjet e energjisë, që më pas do të ndikojë tek çmimet e gazit dhe ushqimeve në SHBA, dhe do të shtyjë bazën e Trump-it të kthehet kundër kësaj lufte. Por nëse nuk mund ta hapë ushtarakisht, atëherë ideja origjinale e implosionit të regjimit mund të ofrojë një rrugë tjetër. Si pasojë, vrasja e Larijanit mund të shihet si një “mundësi e dytë”. Mundësia e parë, vrasja e Khamenei-t, nuk dha rezultate. Por disa atentate të tjera ndaj figurave kyçe mund të japin rezultate, do të mendohej.
- Mundësia rastësore: Atentati mund të ketë ndodhur thjesht sepse paraqitej mundësia, dhe jo domosdoshmërisht për shkak të një ndryshimi strategjie apo përpjekjeje sabotimi nga Izraeli për të eliminuar “rrugët e Trump-it”.
Në çdo rast, edhe pse kjo padyshim është një goditje taktike e rëndësishme për Republikën Islamike, është e vështirë të parashikohet se do të ndikojë ndjeshëm në ekzekutimin e luftës nga Teherani.
Planet për këto skenarë ishin vendosur tashmë gjatë luftës së qershorit. Për më tepër, kur zëra relativisht moderatë janë vrarë nga Izraeli, ata shpesh janë zëvendësuar nga një gjeneratë më e re me zëra më radikalë, që kundërshtonin politikën e “durimit strategjik” të Iranit, që kundërshtuan armëpushimin e qershorit dhe që aktualisht kundërshtojnë çdo de-eskalim ose armëpushim.
Qoftë kjo qëllim i Izraelit apo jo, rezultati më i mundshëm mbetet shkatërrimi i rrugëve potenciale të daljes për Trump-in.
