Nga Robert Inlakesh
Rezoluta 2803 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (KS), mbi të ashtuquajturin “plan paqeje për Gazën” të Presidentit amerikan Donald Trump, u miratua të hënën me 13 vota pro, ndërsa vetëm Rusia dhe Kina abstenuan. Megjithëse Uashingtoni ka përdorur vazhdimisht fuqinë e vetos gjatë dy viteve të fundit për të bllokuar përpjekjet që synonin t’i jepnin fund gjenocidit në Gaza, këtë herë ai e shfrytëzoi marrëveshjen e brishtë të “armëpushimit” për të shtyrë përpara një rezolutë që në fakt e shpërblen Izraelin për sulmin e tij gjenocidal ndaj territorit palestinez të rrethuar.
Që nga 7 tetori 2023, SHBA-ja ka vënë veton ndaj gjashtë rezolutave të ndryshme të KS që synonin të ndalonin luftën gjenocidale të Izraelit në Gaza. Kjo përputhet me një model të kahershëm: që nga viti 1970, SHBA-ja e ka ushtruar veton të paktën 51 herë për të rrëzuar rezoluta kritike ndaj, ose që dënonin, Izraelin. Administrata Trump e ka përdorur veton dy herë, së fundmi në shtator 2024, duke vazhduar qasjen e ndjekur nga administrata e mëparshme e udhëhequr nga Presidenti Joe Biden.
Më 25 mars 2024, u propozua Rezoluta 2728 e KS, që shënoi të vetmin rast gjatë gjenocidit kur SHBA-ja vendosi të abstenonte, duke i lejuar rezolutës të miratohej. Masa kërkonte një armëpushim të përkohshëm për pjesën e mbetur të muajit të shenjtë islam të Ramazanit, i cili në atë kohë kishte rreth dy javë deri në përfundim. Menjëherë pasi rezoluta kaloi me 14 vota pro dhe asnjë kundër, zyrtarë të regjimit izraelit dhe grupe kolonësh kritikuan atëherë-Presidentin Joe Biden dhe administratën e tij. Pavarësisht faktit se, sipas Nenit 25 të Kartës së OKB-së, të gjitha rezolutat e Këshillit të Sigurimit janë trajtuar historikisht si detyruese, Uashingtoni shpalli shpejt se Rezoluta 2728 ishte jothelluese (jo detyruese). Në thelb, ky ishte një mesazh për Izraelin se ai mund t’i shpërfillte vendimet e Këshillit të Sigurimit, gjë që ai e bëri pa u përballur me ndonjë pasojë.
Një tjetër operacion për “ndryshim regjimi”
Me miratimin e Rezolutës 2803 të KS të OKB-së, që në thelb përfaqëson “planin kontrovers 20-pikësh” të Trumpit, Shtëpia e Bardhë po e trajton tani këtë masë si detyruese.
Plani është refuzuar nga të gjitha fraksionet politike dhe të rezistencës palestineze, përveç Autoritetit Palestinez (AP), të cilin shumë palestinezë e shohin si të papërfaqësueshëm.
Megjithëse rezoluta në tërësi shihet gjerësisht nga palestinezët si e njëanshme dhe e projektuar për të shërbyer interesat e Izraelit dhe regjimeve arabe, dy dispozita dalin qartësisht si të papranueshme – Bordi i Paqes (BoP) i propozuar dhe Forca Ndërkombëtare e Stabilizimit (ISF).
I ashtuquajturi “Bord i Paqes” do të kryesohej personalisht nga Donald Trump dhe synon të funksionojë si një autoritet administrativ që në praktikë do të qeveriste Rripin e Gazës. Në thelb, kjo do ta bënte Trump-in një sundimtar të pa zgjedhur të Gazës, të fuqizuar – bashkë me zyrtarë ende të pacaktuar – të ushtronte kontroll të plotë ekzekutiv mbi rindërtimin, shpërndarjen e ndihmave dhe të gjitha aspektet e zbatimit të armëpushimit.
Megjithëse BoP përshkruhet zyrtarisht si i përkohshëm, nuk është caktuar asnjë afat i qartë, përveç mandatit që kërkon rinovim më 31 dhjetor 2027, duke nënkuptuar një okupim të huaj të udhëhequr nga SHBA që do të zgjaste të paktën më shumë se një vit.
Pastaj vjen Forca Ndërkombëtare e Stabilizimit, e cila ngre shqetësime edhe më të thella. E udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara dhe duke vepruar “në konsultim dhe bashkëpunim të ngushtë” si me Izraelin, ashtu edhe me Egjiptin, ISF nuk do të ishte një mision paqeruajtës i OKB-së.
Përkundrazi, ajo do të ishte një forcë e huaj pushtuese e ngarkuar në mënyrë të qartë me përballjen dhe çarmatosjen e grupeve të rezistencës palestineze. Qëllimi është i qartë nga pasazhi i mëposhtëm:
“ISF do të punojë me Izraelin dhe Egjiptin, pa paragjykuar marrëveshjet e tyre ekzistuese, së bashku me forcën e re të policisë palestineze të trajnuar dhe verifikuar, për të ndihmuar në sigurimin e zonave kufitare; stabilizimin e mjedisit të sigurisë në Gaza duke siguruar procesin e çmilitarizimit të Rripit të Gazës, përfshirë shkatërrimin dhe parandalimin e rindërtimit të infrastrukturës ushtarake, terroriste dhe sulmuese, si dhe çaktivizimin e përhershëm të armëve nga grupet e armatosura jo-shtetërore; mbrojtjen e civilëve, përfshirë operacionet humanitare; trajnimin dhe mbështetjen e forcave të verifikuara të policisë palestineze; koordinimin me shtetet përkatëse për të siguruar korridoret humanitare; dhe kryerjen e detyrave të tjera që mund të jenë të nevojshme në mbështetje të Planit Gjithëpërfshirës.”
Me fjalë të tjera, kjo është një operacion “ndryshimi regjimi” i mandatuar nga KS i OKB-së, i cili synon çmilitarizimin e plotë të Rripit të Gazës, ndërsa përzgjedh rekrutë për një “forcë policore” palestineze që nuk është e lidhur me asnjë parti të madhe politike, fraksion apo me Autoritetin Palestinez të bazuar në Ramallah, në Bregun Perëndimor të pushtuar.
Duket se një pjesë e kësaj force të re palestineze do të përbëhet nga katër skuadra vdekjeje bashkëpunëtorësh të lidhura me Daesh-in, të kontrolluara nga Izraeli brenda zonës së Gazës që ai e pushton ilegalisht.
Rezoluta thotë gjithashtu se ISF do të “mbrojë civilët”, një pretendim i zbrazët duke pasur parasysh se kërcënimi kryesor ndaj civilëve në Gaza ka qenë ushtria izraelite, me të cilën ISF nuk do të përballet, por përkundrazi do të bashkëpunojë. Nëse SHBA e përkufizon “forcat e armatosura jo-shtetërore” palestineze si kërcënim, atëherë çarmatimi i tyre do të eklipsonte tërësisht nevojën për një forcë mbrojtëse sipas kësaj logjike.
Për më tepër, “forcat e reja të policisë palestineze” teknikisht do të ishin vetë aktorë jo-shtetërorë, pasi nuk do të operonin nën Autoritetin Palestinez që përfaqëson Shtetin e Palestinës në OKB.
Edhe nëse do të operonin nën AP-në, as SHBA-ja dhe as regjimi izraelit nuk e njohin Palestinën si shtet. Prandaj, armatosja e “forcave të reja të policisë palestineze” teknikisht do të përbënte krijimin e një aktori të armatosur jo-shtetëror, i cili ndoshta mund të përgatitej për t’u shndërruar në një variant palestinez të Ushtrisë së Libanit të Jugut (SLA) të Izraelit.
Dështimet e një sistemi të OKB-së nën kontrollin e SHBA-së
Fillimisht, si Rusia ashtu edhe Kina shprehën kundërshtim ndaj draft-rezolutës së propozuar nga SHBA-ja, duke cituar paragjykimin e saj të natyrshëm kundër popullit palestinez. Moska madje paraqiti një kundër-draft, gjë që çoi në spekulime se ajo do të vinte veton ndaj Rezolutës 2803 të KS.
Në përgjigje, Shtetet e Bashkuara sinjalizuan se nëse Rusia ose Kina do të vinin veton ndaj rezolutës, atëherë do t’u jepnin aleatëve të tyre izraelitë dritën jeshile për të thyer armëpushimin, sikur nuk e kishin thyer tashmë.
Ndërkohë, vendet arabe dhe shumicë-myslimane anëtare të Këshillit të Sigurimit filluan të lavdëronin rezolutën, pavarësisht faktit se Hamasi i kishte bërë një apel të drejtpërdrejtë Algjerisë që ta kundërshtonte atë.
Në vend të kësaj, këto shtete u rreshtuan njëri pas tjetrit për të mbështetur atë që shumë palestinezë e shohin si një rezolutë “ndryshimi regjimi”, me Algjerinë që madje shprehu edhe komplimente për Trumpin.
Kjo e vendosi Pekinin dhe Moskën në një pozitë të vështirë: ata mund të përdornin veton dhe të rrezikonin një kolaps të plotë të armëpushimit, ose të abstenciononin dhe të shprehnin kundërshtimet e tyre nga periferia.
Në fund, ata zgjodhën këtë të fundit, duke i lejuar SHBA-së ta shtyjë agjendën e saj përmes Këshillit të Sigurimit, duke demonstruar edhe një herë aftësinë e Uashingtonit për të imponuar dominimin e tij në skenën globale.
Ambasadori rus në OKB, Vasily Nebenzya, paralajmëroi gjatë sesionit se ISF mund të shndërrohej në një palë ndërluftuese sipas formulimeve të rezolutës. Ai gjithashtu akuzoi SHBA-në për ushtrim presioni ndaj shteteve anëtare për të siguruar mbështetjen e tyre.
Përfaqësuesi i përhershëm i Kinës në KS të OKB-së, Fu Chong, gjithashtu argumentoi se SHBA “nxitoi këshillin të merrte një vendim kritik për të ardhmen dhe fatin e Gazës,” duke shtuar se shumë nga shqetësimet e ngritura nga shtetet anëtare u injoruan.
“Ndërsa mbetën shqetësime të mëdha dhe dallime serioze mes anëtarëve, mbajtësi i draftit e detyroi këshillin të ndërmarrë veprime mbi projekt-rezolutën. Jemi thellësisht të zhgënjyer nga një qasje e tillë, e cila tregon mungesë respekti ndaj anëtarëve të këshillit dhe dëmton unitetin e tij,” vazhdoi ai.
Pavarësisht gjithë kësaj, drejtori i OKB-së për Grupin Ndërkombëtar të Krizave, Richard Gowan, e përshkroi miratimin e rezolutës si një “fitore të dyanshme.” Me fjalët e tij, “Është një fitore diplomatike për Trumpin, por edhe një njohje se OKB-ja ka rëndësi.”
Si Rusia, ashtu edhe Kina u përballën me kritika të ashpra nga aktivistë të të drejtave të njeriut dhe nga përdorues të internetit për t’iu nënshtruar presionit amerikan dhe për të tradhtuar popullin e Palestinës.
Më 16 shtator, një komision hetimor i Kombeve të Bashkuara konstatoi se Izraeli po kryente gjenocid në Rripin e Gazës.
Një muaj më parë, pasi Klasifikimi i Integruar i Fazave të Sigurisë Ushqimore (IPC) deklaroi se uria po ndodhte në territorin e rrethuar, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, tha se “uria nuk lidhet me ushqimin; ajo është kolapsi i qëllimshëm i sistemeve të nevojshme për mbijetesën njerëzore.” Ai shtoi: “Është një katastrofë e shkaktuar nga njeriu, një aktakuzi morale – dhe një dështim i vetë njerëzimit.”
Për më tepër, organi kryesor gjyqësor i OKB-së, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND), ka lëshuar një sërë vendimesh që Izraeli i ka injoruar në mënyrë të përsëritur – shkelje që janë dokumentuar gjerësisht nga agjenci të shumta të OKB-së.
Duke qenë se Kombet e Bashkuara janë plotësisht të vetëdijshme se Izraeli ka kryer gjenocid, krimin më të rëndë ndërkombëtar, miratimi i një rezolute që nuk kërkon llogaridhënie, por përkundrazi synon të përfshijë një forcë ushtarake shumëkombëshe në një mision të dizajnuar për të avancuar objektivat izraelite në Rripin e Gazës, është veçanërisht skandaloz.
Kjo përbën një aktakuzë ndaj vetë sistemit të OKB-së, i cili ka dështuar të vendosë çfarëdo pasoje për Izraelin për krime të rëndësisë më të lartë.
Në vend se të përfaqësojë një “fitore të dyanshme” për SHBA-në dhe OKB-në, ky rezultat përfaqëson fitore për Tel Avivin dhe Uashingtonin, ndërsa minon më tej besueshmërinë dhe efektivitetin e një sistemi të OKB-së që duket i paaftë të zbatojë madje edhe parimet më themelore të së drejtës ndërkombëtare.
Për më shumë se dy vjet, Këshilli i Sigurimit i OKB-së u mbajt peng nga vetoja amerikane, dhe edhe kur më në fund kaloi një rezolutë për armëpushim, Uashingtoni e minoi atë duke i lejuar Izraelin ta shpërfillte plotësisht.
Megjithëse Rusia dhe Kina kanë tentuar të promovojnë një ekuilibër multipolar, Rezoluta 2803 e KS tregon se një moment i tillë ende nuk ka ardhur, dhe se Shtetet e Bashkuara mbeten plotësisht të afta të ushtrojnë presion dhe detyrim mbi komunitetin ndërkombëtar për ta sjellë në përputhje me vullnetin e tyre./gazetaimpakt/prestv
