Lufta kundër Iranit ka shkatërruar iluzionin e supremacisë ushtarake amerikane dhe rendin që ajo mbante. Kjo nuk është një pengesë—është fillimi i fundit të perandorisë së udhëhequr nga SHBA.
Scott Ritter
Dështimi i Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit për të mposhtur Iranin pas pothuajse 40 ditësh bombardimesh të pandërprera, duke përdorur të gjithë kapacitetin konvencional të goditjes që kanë në dispozicion dy nga forcat ajrore më të mëdha dhe më moderne në botë, është më shumë se një poshtërim i thjeshtë ushtarak. Humbja e hegjemonit SHBA-Izrael nga Irani ka shkaktuar pasoja që shkojnë shumë përtej kufijve gjeografikë të Gjirit Persik dhe Lindjes së Mesme — kolapsi i besimit në aleancën transatlantike të NATO-s dhe dobësimi efektiv ekonomik dhe politik i aleancave kyçe aziatike, kur shihen së bashku me çmontimin praktik të arkitekturës ushtarake amerikane që ka mbështetur sigurinë në Gjirin Persik për dekada, sinjalizojnë fundin e Perandorisë Amerikane që ka dominuar botën që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare (NSS) e vitit 2025 e Shteteve të Bashkuara përfaqësonte një plan për Perandorinë e re Amerikane, siç u përcaktua nga Donald Trump. Dokumenti shërbente si provë e qartë e arrogancës dhe injorancës që, së bashku, përcaktuan qëndrimin e sigurisë kombëtare të Amerikës së Trump-it. Duke nisur me synimin e deklaruar për të “rekrutuar, trajnuar, pajisur dhe vendosur ushtrinë më të fuqishme, më vdekjeprurëse dhe më të avancuar teknologjikisht në botë”, e cila ose do të parandalonte luftërat ose “do t’i fitonte ato shpejt dhe në mënyrë vendimtare, me sa më pak humbje për forcat tona”, dhe duke vazhduar me dëshirën për “mbrojtje raketore të gjeneratës së ardhshme — përfshirë një Kupolë të Artë për territorin amerikan — për të mbrojtur popullin amerikan, asetet amerikane jashtë vendit dhe aleatët amerikanë”, NSS e Trump-it përshkruante një botë që ekzistonte më shumë në sferën e fantazisë sesa të realitetit, dhe që projektonte një narrativë që rezultoi të ishte krejt e kundërta e asaj që ndodhi gjatë raundit aktual të përplasjeve midis hegjemonit SHBA-Izrael dhe Iranit.
Asgjë nuk u parandalua dhe ushtritë e kombinuara të SHBA-së dhe Izraelit u treguan të paafta për të imponuar vullnetin e tyre në fushën e betejës, ndërsa raketat dhe dronët e avancuar të Iranit e bënë qesharake mbrojtjen raketore të SHBA-së, Izraelit dhe shteteve arabe të Gjirit.
Arroganca dhe injoranca prodhojnë vlerësime që janë larg realitetit dhe askund kjo nuk ishte më e dukshme sesa në supozimet bazë të administratës Trump për Iranin dhe Lindjen e Mesme, siç paraqiten në NSS 2025. Ndërsa vërehej se “konflikti mbetet dinamika më problematike e Lindjes së Mesme”, NSS 2025 deklaronte se Irani — i përshkruar si “forca kryesore destabilizuese e rajonit” — ishte dobësuar nga veprimet e SHBA-së dhe Izraelit që nga tetori 2023. Dokumenti themelor i Trump-it theksonte se mbajtja e ngushticës së Hormuzit dhe Detit të Kuq të hapura për lundrim ishte një prioritet kryesor i SHBA-së, si dhe siguria e Izraelit.
Por këto shqetësime, sipas NSS 2025, ishin zbutur falë një realiteti të ri të krijuar nga udhëheqja e Presidentit Trump. “Ditët kur Lindja e Mesme dominonte politikën e jashtme amerikane në planifikimin afatgjatë dhe në zbatimin e përditshëm kanë marrë fund,” dhe në vend të kësaj rajoni ishte shndërruar “në një hapësirë partneriteti, miqësie dhe investimi — një trend që duhet mirëpritur dhe inkurajuar.”
Duke parë Lindjen e Mesme sot, duhet pranuar se sa larg realitetit ishte NSS 2025 në lidhje me Iranin dhe rajonin.
Nyja e dështimit të politikës amerikane ndaj Iranit gjendet në mospërputhjen midis “vlerave thelbësore” të deklaruara të administratës Trump dhe mënyrës se si këto “vlera” u zbatuan. NSS 2025 deklaronte se SHBA donte të “parandalonte një fuqi kundërshtare të dominonte Lindjen e Mesme, furnizimet e saj me naftë dhe gaz dhe pikat strategjike përmes të cilave ato kalojnë”, duke shmangur njëkohësisht “luftërat e pafundme” që e kishin lodhur rajonin me kosto të mëdha, dhe duke ndjekur një politikë mosndërhyrjeje që e konsideronte luftën “të dëmshme për interesat amerikane”. SHBA, sipas këtij dokumenti, synonte “marrëdhënie tregtare paqësore me vendet e botës pa imponuar ndryshime demokratike apo shoqërore që bien ndesh me traditat dhe historinë e tyre”, duke deklaruar se Presidenti Trump do të përdorte “diplomaci jokonvencionale, fuqinë ushtarake të Amerikës dhe ndikimin ekonomik për të shuar në mënyrë kirurgjikale konfliktet midis vendeve me kapacitete bërthamore dhe luftërat e dhunshme të shkaktuara nga urrejtje shekullore.”
Megjithatë, kjo llogaritje duket se nuk mori parasysh ndikimin dominues të Izraelit në politikën e jashtme dhe të sigurisë kombëtare të SHBA-së. Asgjë në NSS 2025 nuk sugjeron se Presidenti i SHBA-së do të përqafonte një narrativë politike të prezantuar vetëm nga Kryeministri izraelit dhe një drejtues i inteligjencës izraelite, duke injoruar konsensusin e kabinetit të tij dhe këshilltarëve ushtarakë për të nisur një luftë zgjedhore kundër Iranit që shkelte çdo parim të deklaruar në këtë strategji.
Po ashtu, askush nuk do të mendonte logjikisht se “diplomacia jokonvencionale” do të përfshinte akte mashtrimi nga ana e SHBA-së, duke përdorur angazhimin diplomatik si një mjet për të lehtësuar sulme të befasishme ndaj udhëheqjes së Iranit për të realizuar ndryshim regjimi — diçka që politika e mosndërhyrjes duhej ta përjashtonte.
Në vend të paqes dhe prosperitetit, politikat e Trump-it — të ndikuara nga interesat izraelite që devijonin ndjeshëm nga objektivat e deklaruara të NSS 2025 — lanë rajonin e Gjirit Persik të shkatërruar nga dhuna, kapacitetin energjetik të dëmtuar rëndë, bazat ushtarake amerikane në rrënoja dhe aleatët arabë të Gjirit të ndiheshin të tradhtuar dhe të braktisur, ndërsa garancitë amerikane të sigurisë u shembën përballë realitetit të kapaciteteve raketore dhe të dronëve të Iranit.
Dështimi amerikan, megjithatë, u ndje shumë përtej Lindjes së Mesme. Marrëdhëniet SHBA-Europë, tashmë të tensionuara, u çuan drejt kolapsit, dhe aleanca e NATO-s sot është në gjendje të rrënuar, ndoshta e pariparueshme.
Në rajonin e Paqësorit, sistemi i aleancave që synonte të përballonte Kinën është po ashtu i shkatërruar, për shkak të dobësisë së treguar të SHBA-së dhe pasojave ekonomike të politikave ndaj Iranit.
Pamundësia e SHBA-së për të mbajtur të hapur ngushticën e Hormuzit dhe rrugët detare të Detit të Kuq solli pasoja katastrofike për ekonomitë e aleatëve.
Me pak fjalë, SHBA rezultoi më shumë fjalë sesa veprime.
Siç thonë në Teksas: “Gjithë kapelë, pa bagëti.”
Shkurt: fuqia amerikane nuk funksionon më si dikur.
Dhe kështu vdesin perandoritë.
Lufta midis SHBA-së dhe Iranit do të hyjë në histori si një humbje e madhe për SHBA-në dhe Izraelin.
Por është shumë më tepër se kaq.
Kjo është një ngjarje që i jep fund një perandorie.
Fundit mund t’i duhen dekada, ose mund të vijë shpejt në vitet në vijim.
Por një gjë është e qartë — bota e imagjinuar nga Donald Trump në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare 2025 nuk ekziston më.
Po hyjmë në një botë të re, ku hegjemonia globale zëvendësohet nga fuqi rajonale në rritje që duhet të gjejnë një mënyrë më të mirë për të bashkëjetuar.
/forumgeopolitica.com
