nga Oguzhan Bilgin.

Erdal Besikçioglu, një aktor i famshëm, deklaroi në një intervistë në edicionin e së hënës të gazetës turke Sabah, se kurrë nuk i këmbeu lirat e tij turke në dollarë amerikanë gjatë zhvlerësimit të ashpër të lirisë turke dhe i bëri thirrje të gjithë qytetarëve për të mbështetur monedhën kombëtare dhe duke thënë se “ne jemi në të njëjtën barkë”.

Kjo fraze ishte në kundërshtim me disa figura të njohura gjatë krizës së monedhës, që duke fajësuar qeverinë për krizën, kundërshtuan idenë e një lufte ekonomike të nisur nga qeveria amerikane. Për më tepër, Besikçioglu shtoi se ai e ndjen veten turk, megjithë origjinat e tij multietnike dhe që ishte gati të sakrifikonte edhe jetën e tij për atdheun e tij kundër terrorizmit të PKK-së gjatë shërbimit të tij ushtarak në kufirin me Irakun. Pas kësaj filluan sulmet e mediave sociale. Shumë figura të njohura si dhe figura jo-popullore e sulmuan atë duke e quajtur një mbështetës të qeverisë.

Besikçioglu nuk ishte i vetmi. Yavuz Bingöl, Hülya Koçigit, Ilber Ortayli, Ibrahim Tatlises, Ajda Pekkan, Orhan Gencebay dhe shumë figura të tjera të njohura nga fusha e muzikës, kinemasë dhe ajo akademike turke, hasën të njëjtin fat. Krimi i tyre ishte i madh! Mbështetje për ushtrinë dhe qeverinë turke kundër terrorizmit ose pjesëmarrje në pritjet e rezidencën presidenciale. Ata ishin viktima të tjera të makinerisë sulmuese të organizuar nga përfaqësuesit e hegjemonisë kulturore.

Fuqia kulturore kundrejt pushtetit politik

U bë pothuajse një vit e gjysmë që kur Presidenti Rexhep Tajip Erdogan tha se “ne [konservatorët] arritëm të fitonim pushtet politik, megjithatë, ne nuk kemi arritur të fitojmë pushtet kulturor”. Kjo ndezi një debat të madh mbi kuptimin dhe mundësinë e “fitimit të fuqisë kulturore” dhe mënyrat e ndërtimit të hegjemonisë kulturore. Mungesa e figurave konservatore dhe nacionaliste të krahut të djathtë në aspekte të ndryshme të jetës kulturore turke dhe karakterit të hegjemonisë kulturore apo pushtetit në Turqi ishte në qendër të debateve.

Konceptet e hegjemonisë dhe fuqisë mund të analizohen dhe diskutohen duke marrë parasysh të gjitha aspektet politike, ekonomike dhe kulturore të realitetit shoqëror. Për të kuptuar tensionet, konfliktet dhe marrëdhëniet shoqërore dhe politike në Turqi, duhet të merren parasysh identitetet kulturore, prejardhja dhe referencat kulturore në këto analiza. Ekzistojnë evidenca të dukshme se identitetet dhe tendencat politike janë të ndërlidhura me dinamikën kulturore dhe përkatësinë në Turqi. Përveç kësaj, ka gjithashtu evidenca të qarta që, edhe pse aleanca politike konservatore-nacionaliste midis Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (Partia AK) dhe Partisë së Lëvizjes Nacionaliste (MHP) zotëron shumicën e votave dhe fuqisë politike, jetës kulturore në Turqi i mungojnë në masë të madhe figura konservatore, nacionaliste si dhe referencierë për vlerat dhe motivet. Në vend të kësaj, figurat, referencat, stilet e jetesës, elementet artistike dhe intelektuale të perëndimorizmit kulturor janë dominues në Turqi me aspekte të ndryshme, gjegjësisht qemalizmi, socializmi, liberalizmi dhe kështu me radhë.

Duke filluar që nga viti 2002, për herë të parë në historinë moderne të Turqisë, pushteti politik është kapur nga Partia AK që përfaqëson shumicën konservatore. Partia AK rrëzoi vendosjen hegjemoniste në politikë me ndihmën e forcimit të mekanizmave demokratikë duke shembur hegjemoninë militariste dhe burokratike mbi qeverinë e zgjedhur dhe Parlamentin. Megjithatë, fuqia politike është vetëm një aspekt i pushtetit, së bashku me fuqitë ekonomike dhe kulturore. Në kushtet e zotërimit të pushtetit kulturor dhe ekonomik, konservatorët nuk arritën të pretendonin një sfidë.

Çfarë nënkuptohet me frazën “ne nuk arritëm të bëhemi një fuqi kulturore?” Pse shumica e shoqërisë turke dështon të bëjë një përshtypje të jashtëzakonshme në jetën intelektuale duke prodhuar art, vepra shkencore apo gazetari pavarësisht nga fuqia e tyre politike? Çfarë lloj hegjemonie kulturore ekziston në Turqi për të vendosur barriera të tilla për “të tjerët”?

Së pari, për ti vendosur konceptet në një bazë më konkrete, hegjemonia kulturore është e lidhur ngushtë me lloje të tjera hegjemonish, pra hegjemoni ekonomike dhe politike; Për më tepër, në përputhje me hegjemoninë ekonomike dhe politike, hegjemonia kulturore ndërtohet dhe mirëmbahet jo vetëm nga elitat kulturore mbizotëruese por edhe riprodhohet me pëlqimin e shumicës së dominuar. Riprodhimi i këtij pëlqimi është mjeti më i rëndësishëm për legjitimim dhe justifikim.

Elitat kulturore vetë-kolonizuese

Historia moderne turke përbëhet kryesisht nga konfrontimet midis perëndimorizimit kulturor dhe konservatorizmit si reagim ndaj perëndimorizuesve që ofrojnë perëndimizmin kulturor si modernitet.

Në Turqi, hegjemonia kulturore posedohet nga grupet kulturore dhe politike perëndimore që mund të shihen në të gjitha sferat e jetës kulturore; p.sh. prodhimi intelektual, artet, muzika, mediat etj. Pa marrë parasysh se këto grupe perëndimiste kanë tendencën të përkufizohen si – Kemalistë, liberalë, socialistë apo feministë – baza e përbashkët për këto grupe mund të shihet si njohja e perëndimorizimit kulturor si e vetmja rrugën drejt modernizimit.

Siç shkroi Antonio Gramsci, një hegjemoni mund të ndërtohet vetëm duke manipuluar pëlqimin e të dominuarve. Aparati pionier për marrjen e këtij pëlqimi është sistemi arsimor. Sistemi arsimor funksionon në dy mënyra: Së pari, ndikon dhe përvetëson grupet e dominuara shoqërore brenda kontekstit të ideologjisë zyrtare të shtetit, i cili kontribuon në hegjemoninë kulturore për të justifikuar dhe riprodhuar veten.

Së dyti, arsimi premton shpërblime për njerëzit me statuse profesionale dhe prestigjioze dhe kjo forcon mjetet e manipulimit të pëlqimit të klasave dhe individëve të dominuar, të cilët në këtë mënyrë janë më të lehtë të zhytur në të menduarit hegjemonik.

Statusi dhe rolet që premtohen nga ideologjia zyrtare përmes edukimit ndihmon që shumica kulturore e dominuar të jetë e tjetërsuar nga rrënjët dhe identiteti i saj kulturor. Edhe pse Partia AK sundon prej 15 vitesh, sistemi arsimor dhe kurrikula nuk kanë kaluar nëpër një proces të rëndësishëm reformash, veçanërisht në lidhje me përmbajtjen, si themeli ideologjik i përmbajtjes, që është Kemalizmi. Edhe ky fakt tregon kufijtë e qeverive politike në sferën e kulturës.

Riprodhimi i hegjemonisë kulturore dhe tjetërsimi i masave kulturore të mbizotëruara nga rrënjët e tyre kulturore mbështetet gjithashtu nga prodhimet intelektuale, artistike dhe popullore. Prodhimi intelektual duhet të jetë nën monopolin absolut të hegjemonisë kulturore. Përndryshe, ai produkt apo prodhuesi nuk do të llogaritej si intelektual. Kjo hegjemoni intelektuale, si në publicistikë ashtu dhe në akademik, është rigorozisht e vërtetë, pavarësisht nga të gjitha përpjekjet për të ngritur universitete të reja dhe institucione të studimeve strategjike.

Me të gjitha degët si filmat, teatrot dhe muzika, prodhimi artistik krijon kanale për përhapjen e diskursit ideologjik zyrtar hegjemonik. Këto kanale kontribuojnë në përthithjen dhe asimilimin e masave nga hegjemonia kulturore përmes romantizimit dhe arsyetimit të argumenteve kulturore ideologjike dhe diskurseve duke adresuar emocionet.

Më lart janë arsyet që intelektualët perëndimorë, akademikët apo elitat mediatike janë të informuar prej homologëve të tyre turq të njëanshëm, pasi homologët e tyre gjithashtu i përkasin këtyre elitave kulturore, të tjetërsuara nga pjesa tjetër e shoqërisë duke vepruar si agjentë kulturorë të perëndimorizmit.

Regjimi kulturor i aparteidit

Marrëdhëniet midis hegjemonisë kulturore dhe politikës aktuale janë të jashtëzakonshme. Pretendimi për korrupsion ndodh në çdo zgjedhje dhe referendumi nuk është i pazakontë në Turqi, pavarësisht nga ndonjë evidencë e besueshme që dëshmon këtë pretendim. Për më tepër, votuesit konservatorë janë fyer dhe etiketuar si “injorantë”, “fanatikë”, “të blerë” dhe “të paarsimuar”. Ka këngëtarë, modele dhe madje edhe profesorë që deklarojnë hapur se vlera zgjedhore dhe vlefshmëria e votave të profesorëve nuk duhet të jenë të barabarta me “barinjtë”. Më interesant eshte fakti se nuk ka pasur kundërshtime të forta ndaj këtyre komenteve nga shumica e intelektualëve, artistëve apo figurave popullore të cilët më së shumti pretendojnë të jenë majtistë apo liberalë.

Në Perëndim, grupet shoqërore dhe njerëzit që qëndrojnë jashtë një hegjemonie kulturore, pavarësisht nga konjuktura specifike, rrallë përballen me një stigmatizim social, dhunë simbolike dhe diskriminim si në Turqi. Për shembull, askush në Perëndim nuk do të mendonte të portretizonte njerëzit me preferenca të ndryshme politike si monitoruesit në revista karikaturë ose në mediat sociale siç bëjnë ata në Turqi.

Në mënyrë të ngjashme, në demokracitë moderne dhe në shtetet kushtetuese ku ka një konsensus se krimi i urrejtjes është një krim i rëndë, nuk është e pamundur të imagjinohet edhe etiketimi i konservatorizmit apo mbështetjes për Partinë AK me etiketimet si “injorancë”, “lajkatim” “egoist”, “përdhunues”, “varfëri”, “fanatizëm”, “shëmti”, “idiotësi” ose “të pamësuar” – këto etiketime përdoren nga dhjetëra mijëra përdorues të medias sociale dhe shfaqen shpesh në revistat satirike, madje edhe duke shqiptuar këto fjalë në arenën publike pa pikë turpi. Për më tepër, kjo sot nuk është dicka unikale; duhet të mbahet mend se forma të ngjashme të poshtërimit u bënë për votuesit e Partisë Mëmëdhe, e njohur gjithashtu si ANAP, gjatë administratës Turgut Özal dhe për MHP-në dhe nacionalistët turq kur MHP ishte partneri i koalicionit.

Duhet gjithashtu të theksohet se format e mësipërme të dhunës simbolike dhe stigmatizimit janë përtej nivelit të fyerjeve individuale dhe se këto forma simbolike të dhunës dhe stigmatizimit përdoren kundër një personi të caktuar në axhendë nga miliona përdorues të mediave sociale në të njëjtën kohë.

Mentaliteti strukturor që qëndron prapa këtij perceptimi dhe diskursi lidhet me vetëkolonializmin dhe me urrejtjen vetjake. Hegjemonia kulturore është kryesisht e ndërtuar mbi një perceptim dhe diskurs të vetëkolonializmit për të ndryshuar dhe përulur vlerat kombëtare dhe fetare dhe figura politike dhe sociale që konsiderohen se përfaqësojnë këto vlera. Kjo çështje ka një karakter strukturor, dhe çështjet strukturore kërkojnë kohë dhe zgjidhje strukturore. Në rastin turk, përveç hegjemonisë kulturore, ekziston një regjim i aparteidit kulturor që i vë konservatorët apo nacionalistët në një pozicion të klasit të dytë dhe i pengon ata të mbijetojnë dhe të fitojnë fuqi në jetën kulturore.

Shënim: Oguzhan Bilgin është doktor profesor në Universitetin e Jorkut

burimi: dailysabah/Gazeta Impakt

39