Yasin Aktay
Ajo që ka ndodhur në Lindjen e Mesme gjatë dyzet ditëve të fundit tregon se në luftërat e sotme nuk shpenzohen dhe konsumohen vetëm municionet ushtarake, por edhe kuptimet, konceptet dhe mundësitë diplomatike. Jemi në një epokë ku edhe ajo që quhet “armëpushim” nuk nënkupton më paqe, por më tepër riorganizimin e luftës.
Armëpushimi i arritur midis Iran dhe SHBA fillimisht dha përshtypjen se bota ishte kthyer nga pragu i një katastrofe globale. Megjithatë, bombardimet që nisën në qiellin e Lebanon në të njëjtat orë zbuluan qartë, në mënyrë të zhveshur, për kë dhe deri në çfarë mase ky armëpushim ishte realisht i vlefshëm. Që në momentin e parë u kuptua se nuk kishte armëpushim; vetëm harta e luftës po rishkruhej.
As lufta nuk i ngjan luftërave të vjetra, as armëpushimi, as gjuha
Shohim në çdo fazë se lufta e nisur nga sulmi sionisto-amerikan ndaj Iranit është shumë e ndryshme nga luftërat konvencionale. As lufta nuk i ngjan luftërave që njohim, as justifikimet e saj, as rrjedha e saj, as armëpushimi i saj. Ajo nisi me pritshmërinë—madje pretendimin—se një luftë e tillë asimetrike do të zgjidhej brenda pak orësh, jo edhe ditësh, në favor të fuqisë teknologjikisht superiore. Megjithatë, pas dyzet ditësh, u bë e qartë se armët relativisht të thjeshta dhe të dobëta të palës më të dobët në këtë ekuilibër asimetrik janë në gjendje të bëjnë shumë më tepër sesa mendohej.
Me armë të thjeshta dhe të lira mund të shkaktohen dëme të mëdha ndaj armëve shumë të rënda dhe të shtrenjta. Këtë e kemi parë edhe në Gaza. Në atë luftë, ku tanket Merkava me vlerë pesë milionë dollarë u neutralizuan nga raketat Yasin-105 që kushtojnë 500–1000 dollarë, ajo që ishte vërtet e fuqishme nuk ishin ato raketa, por zemrat, besimi dhe guximi i atyre që i mbanin dhe i përdornin. Në luftërat e sotme, ku mendohet se teknologjia përcakton gjithçka, është treguar sërish se ky faktor nuk mund të eliminohet plotësisht.
Po të mos ishin gabimet në vlerësim, luftërat do të ishin kaq të lehta për t’u fituar
Në luftën kundër Iranit, mendohej se epërsia ushtarake do ta shkëpuste shpejt popullin iranian nga një regjim nga i cili ishte lodhur, duke përcaktuar kështu rezultatin e luftës. Ndodhi e kundërta. Populli, i lodhur nga regjimi 47-vjeçar, u bashkua përballë sulmeve SHBA-Izrael dhe dha një përgjigje krejtësisht të papritur. Ushtria amerikane nuk është e para që mashtrohet nga parashikime të gabuara dhe lexime të pasakta sociologjike në luftëra. Në thelb, një fuqi që vendos të sulmojë, nga ai moment i kushton vëmendje vetëm analizave sociologjike që justifikojnë agresionin e saj. Por një sociologji më e përgjithshme dhe e paanshme na tregon se një sulm i jashtëm zakonisht forcon bashkimin e brendshëm.
Edhe armëpushimi që nisi me iniciativën e Pakistan, në një moment kur nuk kishte mbetur asnjë kartë e paluajtur përveç asaj bërthamore dhe kur njerëzit ishin në ankth të madh, është ndryshe nga armëpushimet e njohura. Ky armëpushim dyjavor, i siguruar në këmbim të rihapjes së Ngushtices se Hormuzit, u paraqit si një “sukses diplomatik” si rezultat i ndërmjetësimit intensiv të Pakistanit. Në të vërtetë, ky proces krijoi një terren të rrallë konsensusi që përfshinte aktorë rajonalë dhe fuqi globale.
Një armëpushim selektiv apo një taktikë
Megjithatë, një fakt që doli në pah që në orët e para të këtij konsensusi e përmbysi të gjithë panoramën: armëpushimi nuk ishte për të gjithë.
Sulmet e Izraelit ndaj Libanit u bënë shprehja më e qartë e këtij “armëpushimi selektiv”. Sulmet ajrore që nisën vetëm disa orë pas shpalljes së armëpushimit shkaktuan qindra viktima në ditët e para. Por ajo që ishte vërtet tronditëse ishte se sulmet nuk u ndalën dhe bilanci i tyre u shumëfishua në dy ditët e fundit. Fakti që numri i të vdekurve tashmë i është afruar dy mijë tregon se kjo nuk është më një “operacion ushtarak”, por shkatërrim në shkallë të gjerë.
Informacionet që u shfaqën fillimisht në mediat izraelite, sipas të cilave “armëpushimi do të përfshinte edhe Libanin”, u tërhoqën shpejt. Njoftimi i shefit të shtabit izraelit se sulmet do të vazhdonin, i ndjekur nga deklarata e qeverisë së Izraelit se armëpushimi nuk e përfshinte Libanin, zbuloi edhe një herë strategjinë e ndjekur që nga fillimi i kësaj lufte: ndarjen e fronteve të luftës dhe shndërrimin e secilit front në një zonë krize të menaxhueshme më vete.
Fakti që presidenti amerikan Donald Trump e konfirmoi hapur këtë dallim tregon se kjo strategji nuk i përket vetëm Izraelit. Përcaktimi i Libanit si një “front i veçantë” nuk e kufizon luftën, por e vazhdon atë në mënyrë të kontrolluar. Ky nuk është armëpushim në kuptimin klasik; është riorganizim i luftës.
Ndoshta problemi i parë këtu ishte se pala iraniane nuk ishte e vetëdijshme për këtë. Kur Irani hyri në negociatat për armëpushim, supozoi se ai do të përfshinte të gjitha frontet. SHBA dhe Izraeli, duke e ditur mirë këtë pritshmëri të Iranit, e konsideruan të mjaftueshëm një armëpushim të kufizuar që do t’u shërbente vetëm interesave të tyre. Kështu, Ngushtica e Hormuzit do të rihapej dhe raketat iraniane drejt Tel Avivit do të ndaleshin.
Natyra e tyre: “Ata kurrë nuk i respektojnë marrëveshjet e tyre”
Izraeli, i cili nisi një nga sulmet më të mëdha në historinë e Libanit pikërisht në orët kur po nënshkruhej marrëveshja e armëpushimit, zbuloi edhe një herë natyrën e tij të njohur. Ajo që është vërtet e jashtëzakonshme është se kjo natyrë tashmë është përhapur edhe te SHBA. Ajo që po shohim sot është se fjalët, marrëveshjet dhe diplomacia kanë humbur çdo vlerë. Ndërsa zhvillonin negociata me Iranin, SHBA dhe Izraeli nisën një luftë, duke treguar qartë se diplomacia mund të përdoret edhe si një taktikë lufte. Edhe në Gaza, në mënyrë të ngjashme, armëpushimi u shndërrua në një mjet që i lidhi duart palës tjetër, ndërsa Izraeli e shkelte vazhdimisht dhe vazhdonte sulmet.
Deklaratat e bëra nga Trump, sekretari i tij i shtetit dhe zëdhënësi i Shtëpisë së Bardhë që nga fillimi i luftës po kthehen gjithnjë e më shumë nga diskurs politik në zhurmë. Një ditë shpallet një “armëpushim i plotë”, dhe ditën tjetër i njëjti marrëveshje thuhet se nuk përfshin Libanin. Përshkrimi i armëpushimit nga Trump si “një pauzë për një pushtim më të madh” është ekspozimi më i qartë i kësaj mendësie: paqja nuk është qëllim, por vetëm një interval taktik.
Kjo gjuhë largohet nga serioziteti i politikës dhe shndërrohet në një fushë demonstrimi psikologjik. Pretendimi “Do ta bëjmë Amerikën sërish të madhe” shprehet në mënyrë ironike me koston e gërryerjes së vetë vlerave që e bënë Amerikën të madhe. Në fund, nuk mbetet as një strategji e qëndrueshme dhe as një diskurs bindës.
Ajo që po ndodh sot në Lindjen e Mesme është shembja jo vetëm e një lufte, por edhe e një gjuhe dhe një politike. Në një terren ku armëpushimi ka humbur kuptimin, diplomacia është kthyer në taktikë dhe fjalët kanë humbur besueshmërinë, asnjë marrëveshje nuk është më e përhershme. Ajo që në afat të shkurtër duket si epërsi ushtarake, në afat të gjatë po kthehet në një humbje të thellë legjitimiteti. SHBA dhe Izraeli mund të prodhojnë fuqi në terren sot; por njëkohësisht po përshpejtojnë një proces që i izolon nga bota.
Historia na ka treguar shumë herë: edhe nëse luftërat fitohen në front, ato nuk mund të mbahen mbi një gjuhë që ka humbur kuptimin. Nëse një “armëpushim” nuk është më i vlefshëm për të gjithë, atëherë do të thotë se jemi brenda një lufte që nuk është emërtuar—dhe rezultati i vërtetë i kësaj lufte do të jetë shkatërrimi i kuptimeve përpara shkatërrimit të hartave.
/en.yenisafak.com
